Ո՞ր թռչունն է կառուցում ամենախոշոր բույնը 

Հարավային Աֆրիկայի սովորական ջուլհակ թռչունները կառուցում են ամենախոշոր բները։ Նրանք ապրում են Կալահարի անապատում։ Մենք ճանաչում ենք այս թռչուններին մեկ ընդհանուր անվան տակ՝ ջուլհակներ: Իրականում դրանցից ավելի քան 200 տեսակ կա և յուրաքանչյուր տեսակ ունի իր անունը։ Մեկ այլ կերպ նրա ներկայացուցիչներին անվանում են «իսկական ջուլհակներ»։ Սա նշանակու՞մ է, որ կեղծեր էլ կան։ Ո՛չ, պարզապես կան շատ այլ տեսակի ջուլհակներ, օրինակ՝ ֆինշ ջուլհակներ, հրե ջուլհակներ, բեղագործներ, համայնքային ջուլհակներ և այլն: Ընտանիքը բնութագրվում է թռչունների արտաքին տեսքի բազմազանությամբ, սակայն նրանց անունը՝ ջուլհակներ, նրանք բոլորն արժանի են մեկ ընդհանուր հատկանիշի պատճառով: Ջուլհակները համարվում են հմուտ բույն կառուցողներ, որոնք կարծես հյուսված լինեն տերևներից և բուսաթելերից։ 

Սովորական ջուլհակ թռչունները կառուցում են մեկ հսկայական բույն ամբողջ գաղութի համար։ Այս բարդ կառույցի բարձրությունը կարող է հասնել 4 մետրի։ Բույնն ունի բազմաթիվ  մուտքեր, որոնց երկարությունը 25 սմ է, իսկ լայնությունը՝ 7 սմ։ Բույնը հիմանականում բաղկացած է խոտից և շիվերից։ Բները կառուցված են այնպես, որ ներքևի հատվածում զով լինի, որպեսզի այնտեղ թռչունները շունչ առնեն անապատի շոգից։  

Այս թռչունը գիշատիչներից խուսափելու համար սովորաբար բույն է դնում ծառերի բարձր ճյուղերին, իսկ բույնը ծառի վրա այնքան մեծ է, որ այն կարող է տեղավորել 400 թռչուն։  

 Սովորական ջուլհակ թռչունի բույնը պատված է մուտքի անցքերով, ինչը թույլ է տալիս այս թռչուններին մտնել իրենց համապատասխան <սենյակը>։  

Տեքստային առաջադրանքներ 

1. Որտե՞ղ են ապրում ամենախոշոր բները կառուցող թռչունները:  

Նրանք ապրում են Կալահարի անապատում։

2. Ո՞ր հատկանիշի համար են այս թռչունները ստացել <ջուլհակ> անվանումը։ 

Մեկ այլ կերպ նրա ներկայացուցիչներին անվանում են «իսկական ջուլհակներ»։ Սա նշանակու՞մ է, որ կեղծեր էլ կան։

3. Սովորական ջուլհակ թռչունների բները հիմնականում ինչի՞ց են կառուցված։ 

Բույնը հիմանականում բաղկացած է խոտից և շիվերից։

4. Տեքստից օգտվելով՝ նշի՛ր այս թռչունների հսկակայան բների չափերը (բարձրությունը, երկարությունը, լայնությունը)։ 

Այս բարդ կառույցի բարձրությունը կարող է հասնել 4 մետրի։ Բույնն ունի բազմաթիվ  մուտքեր, որոնց երկարությունը 25 սմ է, իսկ լայնությունը՝ 7 սմ։

4.Քանի՞ թռչուն կարող է տեղավորվել այս հսկայական բնում։ 

Այս թռչունը գիշատիչներից խուսափելու համար սովորաբար բույն է դնում ծառերի բարձր ճյուղերին, իսկ բույնը ծառի վրա այնքան մեծ է, որ այն կարող է տեղավորել 400

5.Ի՞նչ առանձնահատկություն ունեն այս թռչունների բները։ 

 Սովորական ջուլհակ թռչունի բույնը պատված է մուտքի անցքերով, ինչը թույլ է տալիս այս թռչուններին մտնել իրենց համապատասխան <սենյակը>։  

6. Տեքստից առանձնացրո՛ւ քեզ ամենից շատ զարմացնող տեղեկությունը։ 

Սովորական ջուլհակ թռչունները կառուցում են մեկ հսկայական բույն ամբողջ գաղութի համար։ Այս բարդ կառույցի բարձրությունը կարող է հասնել 4 մետրի։ Բույնն ունի բազմաթիվ  մուտքեր, որոնց երկարությունը 25 սմ է, իսկ լայնությունը՝ 7 սմ։ Բույնը հիմանականում բաղկացած է խոտից և շիվերից։ Բները կառուցված են այնպես, որ ներքևի հատվածում զով լինի, որպեսզի այնտեղ թռչունները շունչ առնեն անապատի շոգից։  

7. Համացանցից օգտվելով, այս զարմանալի թռչունների մասին մի տեղեկություն էլ ի՛նքդ գտի՛ր։ 

Բառային առաջադրանքներ 

1. Տեքստից դո՛ւրս գրիր բոլոր թվականները և գրի՛ր դրանց անվանումները։ 

Երկու հարյուր

Չորս

Քսանհինգ

Յոթ

Չորս հարյուր

1. Դո՛ւրս գրիր չորսական գոյական (ի՞նչ ) և ածական ( ինչպիսի՞) հարցերին պատասխանող բառեր։ 

Բույն, Ջուլահակ, Թռթուն, Կառուցող։

1. Գրի՛ր կապույտով ընդգծված բառերի հոմանիշները։ 

Հսկայական—Մեծ

Զով—Հով

Հմուտ—Վարժ

Շոգ—Տաք

1. Գրի՛ր կանաչով ընդգծված բառեր հականիշները։ 

Արտաքին—Ներքին

Բազմազան—Միատեսակ

Սովոական—Անսովոր

Բարձր—Ցածր

1. Տեքստից առանձնացրո՛ւ չորս բառ, որոնց բացատրությունը կարող ես գրել առանց բառարանի օգնության։ 
2. Հսկայական—շատ մեծ
3. Թռչուն—թռչող կենդանի
4. Ամենախոշոր—Ամենամեծ
5. Բազմաթիվ—շատ
6. Տեքստից դո՛ւրս գրի՛ր հինգ գոյական, որոնք գործածաված են հոգնակի թվով։  

Ճյուղեր, Մուտքեր, Ջուլհակներ, Թռչուններ, Բներ։

1. Շարունակի՛ր օրինակի համաձայն:

Օրինակ՝ Թռչուն-թռչել 

Հյուսք- Հյուսել

մուտք- Մտնել

կառույց- Կառուցել

բնութագիր- Բնութագրել

Կարդա´ տեքստը և կատարի´ր առաջադրանքը:

Պատկերացնել շանը կամ կատվին առանց պոչի, գրեթե անհնար է: Հետաքրքիր է` կենդանիների ինչի՞ն է պետք պոչը, ինչո՞ւ նրանք պոչ ունեն…

Պարզվում է, որ պոչը շատ կարևոր դեր է խաղում կենդանիների կյանքում, այն նրանց մարմնի կարևոր մասն է: Մի մասն այն օգտագործում է ցատկելու, մյուս մասը` տեղաշարժվելու համար: Եթե կենդանիներին համեմատենք մեքենայի հետ, ապա պոչը կլինի նրանց ղեկը:

Ձիերին, կովերին և մի քանի այլ կենդանիների պոչն օգնում է ամռանը պաշտպանվել ճանճերից, մոծակներից:

Շների մոտ պոչը տրամադրութան ցուցանիշն է. օրինակ՝ տիրոջը տեսնելիս շունն ուրախությունից թափահարում է պոչը, իսկ եթե այն ներքև է պահած կամ սեղմված է, նշանակում է, որ կենդանին ինչ-որ բանից վախեցած է:

Որոշ կենդանիների պոչը տաքացնում է ցուրտ եղանակին: Այդպիսին են կզաքիսը, աղվեսը, գայլը և էլի շատ ու շատ կենդանիներ: Ձմռանը, երբ նրանք պառկում են քնելու ձյան վրա, կծկվում և պոչով փակում են իրենց քիթը, որպեսզի այն չսառչի:

Խորամանկ աղվեսն առանց պոչի պարզապես չի կարող ապրել, որովհետև շները նրան կբռնեն, իսկ պոչի օգնությամբ նա խաբում է: Պոչը ուղղում է դեպի ձախ, իսկ ինքը փախչում ՝աջ:

Շատ կենդանիներ պոչն օգտագործում են վազքի ժամանակ հավասարակշռությունը պահելու համար: Հենց այդ պատճառով էլ սկյուռիկին անհրաժեշտ է պոչը , երբ նա մի ճյուղից մյուսն է ցատկում: Եվ նրա փամփլիկ պոչը ծառայում է իբրև օդապարիկ:

Իսկ կապիկներին պոչն օգնում է սնունդ գտնել. պոչով կախվելով ճյուղերից՝ նրանք թաթերով կարողանում են պտուղներ պոկել:

Առաջադրանք

1. Ի՞նչ դեր ունի պոչը կենդանիների կյանքում:

Պարզվում է, որ պոչը շատ կարևոր դեր է խաղում կենդանիների կյանքում, այն նրանց մարմնի կարևոր մասն է: Մի մասն այն օգտագործում է ցատկելու, մյուս մասը` տեղաշարժվելու համար: Եթե կենդանիներին համեմատենք մեքենայի հետ, ապա պոչը կլինի նրանց ղեկը:

2. Տեքստից դո՛ւրս գրիր այն հատվածը, որտեղ նկարագրվում է շան տրամադրությունն ըստ պոչի:

Շների մոտ պոչը տրամադրութան ցուցանիշն է. օրինակ՝ տիրոջը տեսնելիս շունն ուրախությունից թափահարում է պոչը, իսկ եթե այն ներքև է պահած կամ սեղմված է, նշանակում է, որ կենդանին ինչ-որ բանից վախեցած է:

3. Ընդգծի՛ր ճիշտ պատասխանը: Կապիկներին պոչն օգնում է՝

· արագ վազել,

· ազատվել թշնամիներից,

· ձմռան ցրտին տաքանալ,

· պոչով կախվել ճյուղերից ու թաթերով բանան պոկել:

4. Ո՞ր կենդանին է խաբում իր պոչով:

Խորամանկ աղվեսն առանց պոչի պարզապես չի կարող ապրել, որովհետև շները նրան կբռնեն, իսկ պոչի օգնությամբ նա խաբում է: Պոչը ուղղում է դեպի ձախ, իսկ ինքը փախչում ՝աջ:

5. Ընդգծի´ր սխալ պատասխանը։

· Ձիերն ու կովերը պոչի օգնությամբ քշում են ճանճերին:

· Ձիերն ու կովերը պոչի օգնությամբ սնունդ են հայթայթում:

6. Գրի´ր՝ ի՞նչ նոր բան իմացար կենդանիների պոչի մասին:

Շների մոտ պոչը տրամադրութան ցուցանիշն է. օրինակ՝ տիրոջը տեսնելիս շունն ուրախությունից թափահարում է պոչը, իսկ եթե այն ներքև է պահած կամ սեղմված է, նշանակում է, որ կենդանին ինչ-որ բանից վախեցած է:

7. Գրի´ր կապույտ ներկված բառերի հականիշները:

Անհնար—հնարավոր

Որախություն—տխրություն

Ներև—Վերև

Ցուրտ—Շոգ

8. Գրի´ր տեքստում հոգնակի թվով գործածված 2 բառ:

Շներ, Կովեր։

9. Գրի՛ր պոչատ, ճերմակ, փափուկ, խաբել բառերի հոմանիշները:

Պոչատ—

Ճերմակ—Սպտակ

Փափուկ—Կակուղ

Խաբել—Ստել

10. Ընդգծի´ր ճիշտ պատասխանը։ «Պոչ», «աղվես» բառերը ցույց են տալիս.

· առարկա,

· թիվ,

· հատկանիշ

· գործողություն:

Կարդա´ տեքստը և կատարի´ր առաջադրանքը:

Գորշ և սպիտակ արջերի մասին անմիջապես կասես, որ նրանք ցեղակիցներ են, թեև արտաքին տեսքով բավականին տարբերվում են: Բևեռային ձյուների մեջ ապրող սպիտակ արջը միշտ սպիտակ է:

Իսկ գորշ արջերը լինում են և՛ հարդագույն, և՛ շագանակագույն, և՛ գրեթե` սև:

Սպիտակ արջը երկրագնդի ամենախոշոր գիշատիչ կենդանին է: Արկտիկայից բացի, սպիտակ արջերն ուրիշ ոչ մի տեղ չեն հանդիպում: Սպիտակ արջը կարող է ժամում 4-5 կմ արագությամբ լողալ, սուզվել գրեթե փոկի նման և երկու րոպե մնալ ջրի տակ: Նա սնվում է փոկերով, ձկներով, թռչուններով:

Գորշ արջերը հիանալի որսորդներ են, բայց ամեն ինչ ուտում են և հաճախ են սնվում անտառային հատապտուղներով:

Արջը մեղրի սիրահար է, մեղվի խայթոցից անգամ չի վախենա, միայն թե բերանը քաղցրացնի: Աշնանը գազանը հարկադրված է լինում հոգալու հուսալի ապաստանի մասին, ուր կարելի լինի հանգիստ քնել միչև գարուն: Եվ եթե աշնանն արջը բավականաչափ ճարպ չկուտակի, որջում չի փակվի ու ամբողջ ձմեռ ման կգա չարացած ու սոված: Նման «թափառաշրջիկները» վտանգավոր են: Արջի քունը թեթև է: Մայր արջը որջում փակվում է անցյալ տարվա ձագերի հետ, որոնք նրան օգնում են խնամել նորածիններին, զուր չեն նրանց «դայակներ» անվանում: Քոթոթները մինչև երկու տարեկանը միշտ մոր կողքին են մնում: Նորածինները, որ սովորաբար երկուսն են լինում, լույս աշխարհ են գալիս դաժան ցրտին` հունվար-փետրվարին: Մայր արջը նրանց կերակրում է մինչև գարուն: Որջից դուրս են գալիս փոքր շնիկի չափ դարձած: Գորշ արջերն ապրում են մինչև 50 տարի:

Հայաստանի անտառներում ապրում է գորշ արջը: Նրա ականջները կլոր են ու փոքրիկ, դունչը` երկար, թաթերը` լայն: Արջը ուտում է խոտ, տերևներ, բույսի արմատներ, միջատներ, թռչուն, ձու և այլն:

Առաջադրանքներ

1. Տեքստից դո´ւրս գրիր սպիտակ և գորշ արջերի մասին պատմող մեկական նախադասություն։

Բևեռային ձյուների մեջ ապրող սպիտակ արջը միշտ սպիտակ է:

Իսկ գորշ արջերը լինում են և՛ հարդագույն, և՛ շագանակագույն, և՛ գրեթե` սև:

2 Ինչպիսի՞ն է գորշ արջերի արտաքինը։ Ընդգծի´ր ճիշտ պատասխանը։

· ականջները կլոր են ու փոքրիկ, դունչը` երկար, թաթերը` լայն:

· ականջները սուր են ու փոքրիկ, դունչը՝ կարճ, թաթերը՝ լայն։

· ականջները երկար են ու մեծ, դունչը՝ տափակ, թաթերը՝ նեղ

3 Ուշադի՛ր կարդա և ընդգծի´ր սխալ պատասխանը։

· Գորշ արջերը հիանալի որսորդներ են, բայց ամեն ինչ ուտում են և հաճախ են սնվում անտառային հատապտուղներով:

· Գորշ արջերը հիանալի որսորդներ են, բայց ամեն ինչ չեն ուտում։ Նրանք սնվում են միայն իրենց որսած կենդանիներով։

· Գորշ արջերը չեն կարողանում որս անել և սնվում են միայն մեղրով ու անտառային հատապտուղներով։

4 Տեքստից դո՛ւրս գրիր այն հատվածը, որտեղ պատմվում է, թե մայր արջն ինչպես է խնամում իր քոթոթներին։

Մայր արջը որջում փակվում է անցյալ տարվա ձագերի հետ, որոնք նրան օգնում են խնամել նորածիններին, զուր չեն նրանց «դայակներ» անվանում:

5 Ըստ տեքստի՝ ինչպիսի՞ լողորդներ են սպիտակ արջերը: Դո՛րս գրիր այդ մասին պատմող հատվածը։

Սպիտակ արջը կարող է ժամում 4-5 կմ արագությամբ լողալ, սուզվել գրեթե փոկի նման և երկու րոպե մնալ ջրի տակ:

6 Գրի´ր՝ ի՞նչ նոր բան իմացար արջերի մասին:

Եվ եթե աշնանն արջը բավականաչափ ճարպ չկուտակի, որջում չի փակվի ու ամբողջ ձմեռ ման կգա չարացած ու սոված: Նման «թափառաշրջիկները» վտանգավոր են:

7 Ի՞նչ է նշանակում «լույս աշխարհ գալ» դարձվածքը։

<<Լույս աշխարհ գալը>> նշանակում է <<ծնվել>>

8 Գրի´ր կապույտով ներկված բառերի հականիշները։

Արտաքին—Ներքին

Ամենախոշոր—Ամենամանր

Հուսալի—անհուսալի

Վտանգավոր—Անվտանգ

9 Գրի´ր տեքստում հոգնակի թվով գործածված 2 բառ:

Թափառաշրջիկներ, Թռչուններ։

10 Ընդգծի´ր ճիշտ պատասխանը։ «քնել», «խնամել» բառերը ցույց են տալիս.

· առարկա,

· թիվ,

· հատկանիշ,

· գործողություն:

1) Հինգ հազար վեց հարյուր ութսուներեք թիվը թվանշաններով գրելիս, ո՞ր կարգում է կլինի «3» թվանշան:  

1 балл

1) միավորների

2) տասնավորների

3) հարյուրավորների

4) հազարավորների

5) ոչ մեկում:

2. Գտիր ամենամեծ եռանիշ և  ամենափոքր քառանիշ թվերի գումարը:  

1 балл

1) 1999

2) 9919

3) 1099

4) 1909

5) 999:

999+1099=2098

3.Ինչպե՞ս կփոխվի երկու թվերի արտադրյալը,  եթե արտադրիչներից մեկը մեծացնենք 5 անգամ, իսկ  մյուսը  թողնենք նույնը:  

1 балл

1) կմեծանա 5 անգամ

2) կփոքրանա5 անգամ

3) կփոքրանա5-ով

4) կմեծանա 5-ով

5) նույնը կմնա:

4. Գտի՛ր 5689 թիվը  10-ի   բաժանելիս ստացված մնացորդը:  

1 балл

1) 5

2) 6

3) 7

4) 9

5) 89

5.  3455 > 3445 արտահայտության մեջ աստղանիշի փոխարեն ո՞ր թիվը պետք է գրել, որ ստացվի ճիշտ անհավասարություն:

1 балл

1) 6

2) 7

3) 8

4) 4

5) 5

6. Ո՞ր շարքում են թվերը դասավորված նվազման կարգով:  

1 балл

1) 2345, 2356, 2467, 2678

2) 8976, 8965, 8854, 1010

3) 5343, 6787, 2563, 8921

4) 6257, 2563, 6739, 6352

5) 8272, 8735, 3458, 9987:

7.   Եթե 8 կգ 200 գ –ը արտահայտենք գրամներով, ի՞նչ թիվ կստանանք :  

1 балл

1) 8002

2) 8020

3) 8820

4) 8200

5) 1000:

8.   45 րոպե տևողությամբ դասը սկսվեց 10:50: Դասը ե՞րբ ավարտվեց:

1 балл

1) 11:30

2) 11:45

3) 11:25

4) 11:20

5) 11:35

9. Փողոցի ձախ կողմում կենտ համարով տներն են՝ 1-ից մինչև  19, իսկ աջ կողմում՝ զույգ համարով տներերը՝ 2-ից մինչև 14: Քանի՞ տուն կա այդ փողոցում:

1 балл

1) 16

2) 17

3) 18

4) 19

5) 33

10) 300 • 9 + 300 + 9 արտահայտության արժեքը կլինի

1 балл

1) 318

2) 3009

3) 3018

4) 2009

5) 30009

11.  Արամը մեկ րոպեում քսան բառ է մուտքագրում: Ինչքա՞ն ժամանակում կմուտքագրի 1000 բառանոց տեքստը:  

1 балл

1000:20=50

Պատ․՝50ր

12. Գրիր 5-ի բաժանվող ամենամեծ եռանիշ թվի թվանշանների գումարը:

1 балл

995

9+9+5=23

13.  (78-24):2+5=32 արտահայտության մեջ դիր փակագծեր, որ ճիշտ հավասարություն ստացվի:

1 балл

14.  Տրված թվայն հաջորդականությունում օրինաչափություն գտիր և գրիր հաջորդ թիվը: 4 ,   9,   14,  19,   24,  29, 34

1 балл

 15. Հաշվիր (3000 – 50 x 5) : 10  + 25=300 արտահայտության արժեքը:  

1 балл

50×5=250

3000-250=2750

2750:10=275

275+25=300

  16. Ուղղանկյան երկարությունը 26 սմ է,  իսկ լայնությունը 2 անգամ փոքր է երկարությունից: Գտիր այդ ուղղանկյան մակերեսը:  

1 балл

26:2=13

26×13=104

Պատ․՝104սմ

17. Հյուրանոցում նախապատրաստել են 5 հատ երեք տեղանոց համար և մեկ՝ երկտեղանոց: Քանի՞ երկտեղանոց համար պետք է  էլի նախապատրաստել, որպեսզի կարողանան տեղավորել 25 մարդուց բաղկացած խումբը:

5×3+2=17

25-17=8

8:2=4

Պատ․՝4 սենյակ

Ուշադիր կարդա՛ և կատարի՛ր առաջադրանքները։

Փղերն աշխարհի ամենախոշոր ցամաքային կենդանիներն են: Նրանք կարող են կշռել մինչև 12 տոննա: Եվ իրենց չափերին համապատասխան նրանք նաև մեծ ու բարի սիրտ ունեն։

Գոյություն ունեն 2 տեսակի փղեր՝ աֆրիկական և հնդկական: Նրանք շատ նման են իրար, միայն թե աֆրիկական փղերի ականջները, որ կարծես կաշվե հովհարներ լինեն, ավելի մեծ են, քան հնդկական փղերինը: Փղերի ականջների լայնությունը կարող է հասնել 4 մետրի: Ականջներով փղերը հով են անում իրենց և պաշտպանվում միջատներից:

Սակայն ամենահետաքրքիրը փղի կնճիթն է: Կնճիթը շատ զգայուն է. փիղը կնճիթով կարող է կատարել ինչպես նուրբ աշխատանք (օրինակ՝ գետնից բարձրացնել մորու մեծության պտուղը, մի փունջ խոտ պոկել), այնպես էլ դժվար ու ծանր (մի հաստ ճյուղ պոկել բարձր ծառից):

Այս հսկա կենդանին սնվում է խոտով ու տերևներով: Իր քաշին համապատասխան՝ նա ամեն օր ուտում է մեծ քանակությամբ կեր՝ 45–450 կգ կեր: Իսկ դրա համար նա կեր է փնտրում օրվա 16 ժամը: Կախված ջերմաստիճանից՝ նա խմում է 100 – 300 լիտր ջուր: Խմելու ջուրը նա նույնպես վերցնում է կնճիթով: Կնճիթն իր մեջ կարող է պահել 7,5 լիտր ջուր: Կնճիթը ջրով լցնելով՝ փիղն այն մոտեցնում է բերանին և ներս քաշում ջուրը: Իսկ շոգ ժամանակ կնճիթով վերից վար նաև ջրում է իրեն, ապա ավազ է ցանում վրան, որպեսզի տզերը չխրվեն մաշկի մեջ: Փղերը նաև հրաշալի լողալ են կարողանում: Նրանք քնում են կանգնած՝ իրար հենվելով: Միայ փոքրիկ փղերն են քնելիս պառկում գետնին:

Հանդիպելիս փղերը ուրախ ողջունում են միմյանց՝ կնճիթերն իրար փաթաթելով: Նրանք չափազանց հոգատար են միմյանց հանդեպ: Երբ փիղը խճճվում է թակարդում կամ ընկնում փոսի մեջ, մյուս փղերը, մեկնելով իրենց կնճիթները, օգնում են նրան դուրս գալ: Փղերն իրենց վիրավոր կամ հիվանդ ընկերոջը չեն լքում, կողքերից զգուշորեն պահելով, նրան տանում են իրենց հետ: Նրանք երբեք չեն լքում մորը կորցրած ձագին: Փղերն ուրախանում և տխրում են միասին, ամբողջ խմբով: Փղերը նաև կարողանում են ծիծաղել:

Տեքստային առաջադրանքներ

1. Ինչպիսի՞ն են փղի չափերը։

Փղերն աշխարհի ամենախոշոր ցամաքային կենդանիներն են: Նրանք կարող են կշռել մինչև 12 տոննա: Փղերի ականջների լայնությունը կարող է հասնել 4 մետրի:

2. Քանի՞ տեսակի փղեր գոյություն ունեն։ Գրի՛ր տեսակները։

Գոյություն ունեն 2 տեսակի փղեր՝ աֆրիկական և հնդկական:

3. Ինչո՞վ է սնվում փիղը և որքա՞ն է ուտում։

Այս հսկա կենդանին սնվում է խոտով ու տերևներով: Իր քաշին համապատասխան՝ նա ամեն օր ուտում է մեծ քանակությամբ կեր՝ 45–450 կգ կեր: Իսկ դրա համար նա կեր է փնտրում օրվա 16 ժամը:

4. Տեքստից դուրս գրի՛ր փղերի մասին պատմող ամենազարմանալի տեղեկությունը։

Այս հսկա կենդանին սնվում է խոտով ու տերևներով: Իր քաշին համապատասխան՝ նա ամեն օր ուտում է մեծ քանակությամբ կեր՝ 45–450 կգ կեր: Իսկ դրա համար նա կեր է փնտրում օրվա 16 ժամը: Կախված ջերմաստիճանից՝ նա խմում է 100 – 300 լիտր ջուր: Խմելու ջուրը նա նույնպես վերցնում է կնճիթով: Կնճիթն իր մեջ կարող է պահել 7,5 լիտր ջուր: Կնճիթը ջրով լցնելով՝ փիղն այն մոտեցնում է բերանին և ներս քաշում ջուրը: Իսկ շոգ ժամանակ կնճիթով վերից վար նաև ջրում է իրեն, ապա ավազ է ցանում վրան, որպեսզի տզերը չխրվեն մաշկի մեջ: Փղերը նաև հրաշալի լողալ են կարողանում: Նրանք քնում են կանգնած՝ իրար հենվելով: Միայ փոքրիկ փղերն են քնելիս պառկում գետնին:

5. Փղերն ինչպե՞ս են ողջունում իրար։

Հանդիպելիս փղերը ուրախ ողջունում են միմյանց՝ կնճիթերն իրար փաթաթելով:

Բառային առաջադրանքներ

1. Գրի՛ր կանաչ գույնով նշված բառերի հոմանիշները։

Բարի—բարեսիրտ

Մեծ—Հսկա

Նուրբ—Մեղմ

Թակարդ—Որոգայթ

2. Գրի՛ր կապույտ գույնով նշված բառերի հականիշները:

Մեծ—Փոքր

Դժվար—Հեշտ

Ծանր—Թեթև

Շոգ—Հով

3. Նշված բառերից առաջ գրի՛ր ինչպիսի հարցին պատասխանող բառեր:

Բարի—փիղ

Ընկերասեր— ընկեր

Փոքր— ձագ

Երկար—կնճիթ

4. Շարունակի՛ր ըստ օրինակի՝ օգնել․․․․ — օգնել ընկերոջը։

Դուրս գալ—փոսից

Ողջունել—իրար ուրախ

Վերցնել—խոտը

Ներս քաշել—ջորը

5. Բառեր ավելացրո՛ւ տրված նախադասությանը։

Այս հսկա կենդանին սնվում է տերևներով ու խոտով։

Կարդա´ տեքստը և կատարի´ր առաջադրանքը:

Զեբրերը ոչ մեծ ձիեր են, որոնց մարմինը, ոտքերն ու գլուխը զարդարված են սև ու սպիտակ գծերով։ Նույնիսկ նրանց բաշն է սև ու սպիտակ։

Զեբրերին անվանում են նաև վագերաձիեր։ Նրանք ապրում են անապատներում, տափաստաններում, անտառներում:

Զեբրերը շատ զգույշ, արագավազ կենդանիներ են։ Սնվում են բույսերով: Ունենում են մեկ կամ երկու ձագ:

Այս սմբակավորների ինչի՞ն է պետք այդքան անսովոր հանդերձանքը։ Գիտնականների կարծիքով, այն օգնում է զեբրերին փրկվել թշնամիներից։ Գիշատիչները, տեսնելով այդ գծավոր կենդանուն, չեն կարողանում ճիշտ գնահատել նրա չափերը, տեղաշարժման արագությունն ու ուղղությունը, որով փախչում է զեբրը։

Զեբրերը վտանգի պահին հավաքվում են միասին, և երբ գիշատիչը հանդիպում է նրանց մեծ երամակին, ապագա զոհի ընտրությունը դառնում է շատ դժվար։ Գազանի աչքերը շաղվում են, և նրան թվում է, թե իր առջև մի հսկա սև ու սպիտակ արարած է։

Զեբրերից յուրաքանչյուրի գծերը եզակի են․ բնության մեջ չկա նույն գծերն ունեցող երկու զեբր։ Ու հենց դրանց միջոցով են ձագերը մեծ երամակի մեջ անսխալ ճանաչում իրենց մայրերին։

Առաջադրանքներ

1. Տեքստից դո´ւրս գրիր այն նախադասությունը, որը նկարագրում է զեբրերին:

Զեբրերը ոչ մեծ ձիեր են, որոնց մարմինը, ոտքերն ու գլուխը զարդարված են սև ու սպիտակ գծերով։ Նույնիսկ նրանց բաշն է սև ու սպիտակ։

2. Ընդգծի՛ր ճիշտ պատասխանը: Է՞լ ինչպես են անվանում զեբրերին.

· ագեվազներ,

· վագերաձիեր,

· մամոնտներ,

· դինոզավրեր:

3. Ինչի՞ համար են զեբրերին անհրաժեշտ գծերը:

Գիտնականների կարծիքով, այն օգնում է զեբրերին փրկվել թշնամիներից։ Գիշատիչները, տեսնելով այդ գծավոր կենդանուն, չեն կարողանում ճիշտ գնահատել նրա չափերը, տեղաշարժման արագությունն ու ուղղությունը, որով փախչում է զեբրը։

4. Ընդգծի´ր սխալ պատասխանը։

· Ձիերի խմբին անվանում են երամ:

· Ձիերի խմբին անվանում են երամակ:

5. Զեբրերը ինչպե՞ս են պաշտպանվում գիշատիչներից: Ընդգծի´ր ճիշտ պատասխանը։

· Զեբրերը գիշատիչներից պաշտպանվելու համար բարձրանում են ծառերի վրա:

· Գիշատիշներից պաշտպանվելու համար առանձնանում են իրենց խմբից:

· Զեբրերին գիշատիչներց փրկում է երամակով միասին հավաքվելը, քանի որ նրանց սև ու սպիտակ գծերի շնորհիվ գիշատչի աչքերը շաղվում են, ու երամակը մի մեծ սև-սպիտակ հսկա կենդանի է երևում նրա աչքին:

· Զեբրերը իրենց արտասովոր հանդերձանքի պատճառով չեն կարողանում պաշտպանվել գիշատիչներից:

6. Գրի´ր՝ ի՞նչ նոր բան իմացար զեբրերի մասին:

Այս սմբակավորների ինչի՞ն է պետք այդքան անսովոր հանդերձանքը։ Գիտնականների կարծիքով, այն օգնում է զեբրերին փրկվել թշնամիներից։ Գիշատիչները, տեսնելով այդ գծավոր կենդանուն, չեն կարողանում ճիշտ գնահատել նրա չափերը, տեղաշարժման արագությունն ու ուղղությունը, որով փախչում է զեբրը։

Զեբրերը վտանգի պահին հավաքվում են միասին, և երբ գիշատիչը հանդիպում է նրանց մեծ երամակին, ապագա զոհի ընտրությունը դառնում է շատ դժվար։ Գազանի աչքերը շաղվում են, և նրան թվում է, թե իր առջև մի հսկա սև ու սպիտակ արարած է։

7. Գրի´ր կապույտ ներկված բառերի հականիշները:

Մեծ—Փոքր

Անսովոր—Սովորական

Ճիշտ—Սխալ

Նույն—Տարբեր

8. Գրի´ր տեքստում հոգնակի թվով գործածված 2 բառ:

Ձիեր, Ոտքեր։

9. Ըստ տեքստի՝ ինչպիսի՞ն է զեբրը։ Դո´ւրս գրիր զեբրին բնութագրող երկու բառ։

Զգույշ, Արագավազ։

10. Ընդգծի´ր ճիշտ պատասխանը։ «Սև», «սպիտակ» բառերը ցույց են տալիս.

· առարկա,

· թիվ,

· հատկանիշ

· գործողություն:

Կարդա´ տեքստը և կատարի´ր առաջադրանքը:

Պինգվինները շատ հետաքրքիր արարածներ են։ Չնայած նրան, որ գիտնականները դրանց դասում են թռչունների շարքը, այս թռչունները բացարձակապես չեն կարողանում թռչել։ Դրա փոխարեն, այս փետրավորները հրաշալի լողում և սուզվում են։ Պինգվինները հիմնականում ապրում են հարավային բևեռում գտնվող Անտարկտիդա մայրցամաքում։ Այս զարմանալի թռչունները բացարձակապես չեն վախենում ուժեղ ցրտից, քանի որ պատշպանված են ճարպի հաստ շերտով և խիտ փետուրներով։ Նույնիսկ ամենախիստ ձնաբքին, երբ քամին փչում է ամենամեծ արագությամբ, պինգվինի վրա փետուր անգամ չի շարժվում։ Ահա թե ինչ ամուր են կպած դրանք պինգվինի մարմնին։

Նրանց փետրավորումը հավասարաչափ է, մեջքի մասը մուգ է, փորը՝ սպիտակ: Ամենախոշորը կայսերական պինգվինն է, որի մարմնի երկարությունը մինչև 120 սմ է, գալապագոսյան և Ադելի պինգվիններինը՝ 40–70 սմ: Մարմնի զանգվածը 3–45 կգ է: Ոտքերը կարճ են, հաստ: Կրծքային մկանները լավ են զարգացած, թևերը վերածվել են թեփուկանման փետուրներով ծածկված լողաթաթերի, որոնց օգնությամբ լողալիս և սուզվելիս նրանք թիավարում են:

Ջրից դեպի ափ կամ սառույցի վրա դուրս են գալիս ոստյուններով: Ցամաքի վրա շարժվում են քայլելով, ձյան վրա՝ սահելով:

Պինգվինները բնադրում են մերձափնյա շրջաններում՝ հսկայական գաղութներով (մինչև 1 մլն պինգվին)։ Որոշ տեսակներ ապրում են փոքր խմբերով, երբեմն՝ միայնակ: Բույնը դնում են ժայռերի ծերպերում, քարերի մեջ, ծառերի արմատների տակ, նաև սառույցի վրա: Ձվերը սովորաբար երկուսն են լինում։ Մինչև ձագերի լույս աշխարհ գալը, արուն դրանք պահում է թաթերի մեջ՝ ծածկելով փորի մաշկային ծալքով:

Պինգվինն անչափ հոգատար ու քնքուշ է իր ձագերի նկատմամբ: Ձագերն իրենց կյանքի առաջին իսկ պահից կարող են ապրել սառույցի վրա: Սկզբում նրանց մարմինը ծածկված է լինում աղվամազով, այդ պատճառով չեն կարողանում լողալ ու ձուկ որսալ: Ուստի ձագերին կերակրում են ծնողները:

Պինգվինները սնվում են հիմնականում ձկներով, փափկամարմիններով և խեցգետիններով: Երբ ձագերը մեծանում են, տարեց պինգվիններից մեկը դառնում է նրանց լողի «ուսուցիչը»:

Պինգվինը խաղաղասեր է, երբեք չի հարձակվում մարդկանց վրա, սակայն վտանգի դեպքում, գործի դնելով իր սուր կտուցը, պաշտպանում է ձագերին և բույնը:

Առաջադրանքներ

1 Ինչո՞ւ են գիտնականները պինգվիններին դասում թռչունների շարքը։ Տեքստից դո՛ւրս գրիր այդ հիմնավորումը հաստատող մեկ փաստ։

Չնայած նրան, որ գիտնականները դրանց դասում են թռչունների շարքը, այս թռչունները բացարձակապես չեն կարողանում թռչել։ Դրա փոխարեն, այս փետրավորները հրաշալի լողում և սուզվում են։

2 Որտե՞ղ են ապրում պինգվինները։ Նշի՛ր ճիշտ պատասխանը

· Հարավային բևեռում գտնվող Անտարկտիդա մայրցամաքում

· Հյուսիսային բևեռում

· Արևադարձային անտառներում

· Հարավային Ամերիկա մայրցամաքում

3 Որո՞նք են ամենախոշոր պինգվինները և որքա՞ն է դրանց չափը։ Տեքստից դո՛ւրս գրիր այս մասին պատմող հատվածը։

Ամենախոշորը կայսերական պինգվինն է, որի մարմնի երկարությունը մինչև 120 սմ է, գալապագոսյան և Ադելի պինգվիններինը՝ 40–70 սմ: Մարմնի զանգվածը 3–45 կգ է: Ոտքերը կարճ են, հաստ:

4 Ինչպե՞ս են պինգվինները տեղաշարժվում սառույցի, ցամաքի և ձյան վրա։

Ջրից դեպի ափ կամ սառույցի վրա դուրս են գալիս ոստյուններով: Ցամաքի վրա շարժվում են քայլելով, ձյան վրա՝ սահելով:

5 Որտե՞ղ են բնադրում նրանք։ Ընդգծի՛ր միակ սխալ պատասխանը։

· ժայռերի ծերպերին

· մերձափնյա շրջաններում

· սառույցի վրա

· ջրի տակ

· ծառի արմատների տակ

· քարերի մեջ

6 Տեքստից դուրս գրի՛ր պինգվին ծնողների մասին պատմող հատվածները։

Մինչև ձագերի լույս աշխարհ գալը, արուն դրանք պահում է թաթերի մեջ՝ ծածկելով փորի մաշկային ծալքով:

Պինգվինն անչափ հոգատար ու քնքուշ է իր ձագերի նկատմամբ: Ձագերն իրենց կյանքի առաջին իսկ պահից կարող են ապրել սառույցի վրա: Սկզբում նրանց մարմինը ծածկված է լինում աղվամազով, այդ պատճառով չեն կարողանում լողալ ու ձուկ որսալ: Ուստի ձագերին կերակրում են ծնողները:

7 Գտի՛ր տեքստում կապույտով ընդգծված բառերի հականիշները։

Հարավային—Հյուսիսային

Ամուր—Թույլ

Կարճ—Երկար

Փոքր—Մեծ

8 Գրի՛ր տեքստում հոգնակի թվով գործածված 2 բառ:

Ձագեր, Թաթեր։

9 Տեքստից դո՛ւրս գրի՛ր պինգվիններին բնութագրող 2-4 բառ։

Քնքուշ, Հոգատար, ուժեղ, խաղաղասեր։

10 Ընդգծի´ր ճիշտ պատասխանը։ «հրաշալի», «ուժեղ» բառերը ցույց են տալիս.

· առարկա,

· թիվ,

· հատկանիշ

· գործողություն:

1)Գրիր կարգային գումարելիների գումարը թվի տեսքով։                                                                                            7հազար+3 հ+2 տ+8 մ

1 балл

8237

3287

7328

2837

2) Գտիր մետրի 2/10 մասը։

1 балл

2 սանտիմետր

20 սանտիմետր

20 դեցիմետր

500 սանտիմետր

3)Ուղղանկյան պարագիծը հավասար է՝

1 балл

Երկարության և լայնության արտադրյալին

Երկարության և լայնության գումարին

Երկարության և լայնության գումարի կրկնապատիկին

Երկարության և լայնության արտադրյալի կրկնապատիկին

4)Գտիր 360 վայրկյանը րոպեներով։

1 балл

36

6

15

21600

5)Գտիր ամենամեծ երկնիշ թվի կրկնապատիկը։

1 балл

198

18

101

4

6)Գտիր ամենափոքր երկնիշ զույգ թիվը։

1 балл

2

0

10

12

7)Գտիր 217 թիվը 5-ի բաժանելիս ստացվող մնացորդը։

1 балл

0

2

7

5

8)Գտիր տարբերությունը՝                     12 ժ 20 ր-40 ր

1 балл

11ժ40ր

12ժ20ր

13ժ

28ժ20ր

9)Գտիր 90 թվի 5/3 մասը

1 балл

53

54

150

35

10)Գտիր նվազելին, եթե հանելին 11 է, տարբերությունը՝ 36։

1 балл

25

47

393

36/11

11)Հաշվիր արտահայտության արժեքը։ 6x(3519:3-1005)=1008

1 балл

3519:3=1173

1173-1005=168

6×168=1008

12)Հավասարակողմ եռանկյան կողմը 12 սմ է։ Քառակուսու կողմը 3 սմ-ով մեծ է եռանկյան կողմից։ Գտեք քառակուսու մակերեսը։

1 балл

12+3=15

15×15=90

Պատ․՝90սմ

13)Ուղղանկյան լայնությունը 23 մ է, իսկ երկարությունը լայնությունից մեծ է  7 մ-ով։ Որքա՞ն է ուղղանկյան մակերեսը։

1 балл

23+7=30

23×30=690

Պատ․՝690 մ

14)Գտիր տարբեր թվանշաններով գրվող ամենամեծ վեցանիշ թիվը։

1 балл

987654

15)Գտիր այն թիվը, որը 26-ի բաժանելիս քանորդում ստացվում է 14, իսկ մնացորդում՝ 12։

1 балл

26×14=376

364+12=376

Պատ․՝376

16)66 թիվը ներկայացրու վեց իրար հավասար գումարելիների գումարի տեսքով

1 балл

11

17)Հատվածը ուղղի  մաս է, որն ունի սկիզբ և վերջ ծայրակետեր։

Not shared

Draft saved

* Indicates required question

Անուն  ազգանուն   Էլ.հասցե*

Դանիել Վարդանյան, daniel-vardanyan@mskh.am

Դասարան դպրոցի անուն*

4.3 դասարան, Հարավային դպրոց-պարտեզ

Քաղաք, գյուղ, երկիր

Երևան

Առկա՞ ես սովորում, թե՞ հեռավար*

Option 1

Դիտե՛ք հեքիաթ-տեսաֆիլմը և պատասխանեք հարցերին: Ali and the magic carpet -Ալին և կախարդական գորգը: https://learnenglishkids.britishcouncil.org/short-stories/ali-and-the-magic-carpet

Option 1

What does Ali find in his uncle’s shop?

Ali find carpet.

What does the carpet do suddenly?

Suddnely the carpet jumps, it moves and flies of into the air.

Where does the carpet fly?

Then carpet fly to the jungle.

Where do they land? What is the weather like in the jungle? Ինչպիսի՞ն է եղանակը ջունգլիում:

It is hot and wet and it’s raining.

What is the weather like in the desert?-անապատ

It is very, very hot and dry.

What is the weather like in the South Pole? Ինչպիսին է եղանակը հարավային բևեռում:

There is lots of ice and snow. It’s freezing.

Where is it foggy? Որտե՞ղ է մառախլապատ:

In the mountains.

Where is it windy? Որտե՞ղ է քամոտ:

In the forest.

II. Լրացրեքհեռախոսայինխոսակցությունըանգլերեն՝ հայերեն գրվածները թարգմանելով անգլերեն

Option 1

Hello, who is speaking? Աննան է խոսում:

Anna speak.

How are you, Ann? Ես լավ եմ, շնորհակալություն:

I am good, Thank you.

What are you doing? Ես իմ դասերն եմ անում:

I do my homework.

What are your plans for the weekend? Ես չունեմ ծրագրեր շաբաթվա վերջի համար:

I didn’t have plans fo the weekend.

We are going on a trip to Arates. Will you join our group? Քանի՞ օր եք մնալու Արատեսում: 

How many days will you stay in Aretes?

We will stay there for two days. It would be wonderful if you could join us. Որքա՞ն եմ ես վճարելու:

How much will I pay?

You will only pay 6000 drams for the bus.…Համաձայն եմ: Ե՞րբ է ավտոբուսը մեկնելու:

I agree. When does the bus leave?

The bus is leaving at 9:00. We will meet outside the Holy Trinity Church.…. Շնորհակալություն, Կհանդիպենք Սուրբ երրորդություն եկեղեցու մոտ ժամը 8:30-ին: Առայժմ: 

Thank you, We will meet near the Holy Trinity Church at 8:30. For now.