Կատարի՛ր գործողությունները։ 90կմ+234կմ+210կմ=534 կմ 8կմ250մ-3կմ=5 կմ 250 մ 6կմ420մ+3կմ200մ= 9 կմ 620 մ 6կմ700մ+300մ=6 կմ 1000 մ 30կմ+352կմ+170կմ= 552 կմ 8կմ420մ-210մ= 8 կմ 210 մ
5կմ385մ+7կմ400մ=12 կմ 885 մ 8կմ200մ+800մ=8 կմ 1000 մ 3․ Հաշվի՛ր ուղղանկյան պարագիծը, եթե նրա կողմերից մեկը 48մմ է, իսկ մյուսը 18մմ-ով մեծ է այդ կողմերից։
48+18=66
P=48×2+66×2=228 4․ Հաշվի՛ր ուղղանկյան պարագիծը, եթե նրա կողմերից մեկը 48մմ է, իսկ մյուսը 3 անգամ մեծ է այդ կողմերից։
48+3=51
P=48×2+51×2=198 5․ Եթե Աննայի մտապահած թվից հանենք 20, իսկ Սոնայի մտապահած թվին գումարենք 40, կստանանք հավասար թվեր։ Որքանու՞վ է Աննայի մտապահած թիվը մեծ Սոնայի մտապահած թվից։
20+40=60
60-40=20
Պատ․՝ Աննայի մտապահած թիվը 40-ով մեծ Սոնայի մտապահած թվից։
6․ Եթե Գոհարի մտապահած թիվը մեծացնենք 120-ով, իսկ Լուսինեի մտապահած թիվը փոքրացնենք 100-ով, ապա կստանանք հավասար թվեր։ Որքա՞ն է c ու Գոհարի մտապահած թվերի տարբերությունը։
Երկրագնդի և նրա առանձին մասերի ուսումնասիրման բազմաթիվ եղանակներ կան: Երկրի մակերևույթն ուսումնասիրում են նաև նկարով, օդալուսանկարով (ինքնաթիռից նկարված): Տիեզերքից արված լուսանկարներով, հատակագծերով ու քարտեզներով: Այս եղանակներն իրարից խիստ տարբերվում են: Ի տարբերություն մյուսների հատակագծերն ու քարտեզները ցույց են տալիս, թե տեղանքում ինչ օբյեկտներ կան, ինչպիսին է դրանց փոխադարձ դիրքը, որքան է հեռավորությունները միմյանցից և այլն:
Հատակագիծը տեղանքի փոքր հատվածի մանրամասն գծապատկերն է որոշակի մասշտաբով և պայմանական նշաններով: Օրինակ’ ձեր բնակավայրի հատակագծում կարող եք գտնել ձեր դպրոցը, մշակութային կառույցները, մարզադպրոցները, փողոցը և տունը: Երևանում և ՀՀ շատ քաղաքների ավտոկանգառներում կան փոքրիկ շինություններ, որտեղ տեղադրված է տվյալ քաղաքի հատակագիծը: Սակայն մեծ տարածքները’ ամբողջ երկրագունդը, մայրցամաքները, հարթավայրերը կամ լեռնաշղթաները, մանրամասն պատկերել հնարավոր չէ: Այդ դեպքում պատկերում են միայն խոշոր և կարևոր օբյեկտները: Այդպիսի պատկերը քարտեզն է: Քարտեզն ամբողջ երկրագնդի կամ նրա առանձին խոշոր մասերի փոքրացված և ընդհանրացված պատկերն է’ որոշակի մասշտաբով և պայմանական նշաններով: Պարզ է, որ հատակագծի կամ քարտեզի վրա տարածքներն իրենց իրական չափերով հնարավոր չէ պատկերել: Դրանք պատկերվում են փոքրացված չափերով, իսկ թե քանի անգամ է փոքրացված (տասը, հազար, միլիոն), ցույց է տալիս տվալ քարտեզի կամ հատակագծի մասշտաբը: Այսպիսով’ մասշտաբը ցույց է տալիս, թե հատակագծի կամ քարտեզի վրա պատկերված տարածքը քանի անգամ է փոքրացված իրական չափերից: Եթե քարտեզի վրա գրված է 1:1 000 000, դա նշանակում է, որ այդ քարտեզի վրա պատկերված 1 սմ հեռավորությամբ երկու կետերի իրական հեռավորությունը 1000000սմ (10 կմ) է: Իսկ ինչպե՞ս կարող ենք օգտվելով քարտեզի մասշտաբից’ հաշվել որևէ երկու կետերի հեռավորությունը: Չափում ենք քարտեզի կամ հատակագծի վրա այդ կետերի հեռավորությունը և այն բազմապատկում մասշտաբով: Բոլոր հատակագծերն ու քարտեզներն ունեն ոչ միայն մասշտաբ, այլև հատուկ պայմանական նշաններ, որոնք օգտագործվում են ճահիճ, անտառ, ավազային անապատ, օգտակար հանածոյի հանքավայր, երկաթուղի, քաղաք և այլ օբյեկտներ պատկերելու համար: Պայմանական նշանները հանդիսանում են հատակագծերը և քարտեզները ընթերցելու, դրանց բովանդակությունը հասկանալու բանալին: Հատակագծերի պայմանական նշանների տեսքը և ձևը հիշեցնում են պատկերվող առարկաները և դրանց բնորոշ գծերը: Կան գծային պայմանական նշաններ, որոնցով պատկերում են գետերը, երկաթուղիները, սահմանները:
Առաջադրանքներ՝
Ինչ է հատակագիծը:
Հատակագիծը տեղանքի փոքր հատվածի մանրամասն գծապատկերն է որոշակի մասշտաբով և պայմանական նշաններով:
Ինչ է քարտեզը: Որոնք են հատակագծի և քարտեզի տարբերությունները:
Քարտեզն ամբողջ երկրագնդի կամ նրա առանձին խոշոր մասերի փոքրացված և ընդհանրացված պատկերն է
Քարտեզը և հատակագիծը տարբերվում են իրարից որովհետև քարտեզն խոշոր մասերի փոքրացված պատկերն է, իսկ հատակագիծը այդ տեղի փոքր հատվածի գծապատկերն է։
Հատակագիծը տեղանքի փոքր հատվածի մանրամասն գծապատկերն է։
Ինչ է մասշտաբը: Քարտեզի վրա նշիր երկու քաղաք, չափիր քանոնով, մասշտաբի օգնությամբ հաշվիր իրական հեռավորությունը։
Այսպիսով’ մասշտաբը ցույց է տալիս, թե հատակագծի կամ քարտեզի վրա պատկերված տարածքը քանի անգամ է փոքրացված իրական չափերից:
Ինչ են պայմանական նշանները: Գծիր որև տարածք (գյուղ քաղաք, թաղամաս): Տեղադրիր քո պայմանական նշանները։
Պայմանական նշանները հանդիսանում են հատակագծերը և քարտեզները ընթերցելու, դրանց բովանդակությունը հասկանալու բանալին:
Վըտակը ժայռից ներքև է թըռչում, Թափ առած ընկնում քարերի գըլխին, Զարկում ավազին, շաչում է, ճըչում, Ճըչում անհանգիստ, փըրփուրը բերնին։
Ինչպես ծերունին, ձենով պառաված, Ձայնակցում է ժիր թոռնիկի երգին, Այնպես է ծերուկ անտառը կամաց Արձագանք տալի ջըրի աղմուկին։
Այնինչ բընության զըվարթ համերգի Ունկընդիրն անխոս ու հավերժական, Ժայռը մտախոհ՝ իր մըռայլ մըտքի Ետևից ընկած լըսում է նըրան։
1. Կարդա՛ բանաստեղծությունը, դուրս գրի՛ր անծանոթ բառերը և բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր:
Ունկընդիրն- լսող
2. Դուրս գրի՛ր փոխաբերություններն ու համեմատությունները: Վերլուծի՛ր:
Այնինչ բընության զըվարթ համերգի Ունկընդիրն անխոս ու հավերժական,
Ինչպես ծերունին, ձենով պառաված
3. Առանձնացրո՛ւ քեզ համար ամենատպավորիչ հատվածը և հիմնավորի՛ր ընտրությունդ:
Այնինչ բընության զըվարթ համերգի Ունկընդիրն անխոս ու հավերժական, Ժայռը մտախոհ՝ իր մըռայլ մըտքի Ետևից ընկած լըսում է նըրան։
Ես շատ հավանեցի այս հատվածը որովհետև շատ սիրուն է գրված։
4. Բնորոշի՛ր բանաստեղծության հերոսներին.
ըստ բանաստեղծության
ըստ քո բնորոշման
5. Ազատ շարադրանքի միջոցով վերապատմի՛ր բանաստեղծությունը և նկարի՛ր:
Վտակը ժայռից թափվում է ներքև
խփում է քարերին, ավազին ու անհանգիստ ձայներ հանում
Անտառնել ծերունու նման ով թոռնիկին է ձայնակցում կամաց արձագանքում է ջրի աղմուկին իսկ բնության անխոս ժայռը մռայլ մտքերի հետ լսում է բնության զվարթ համերգը։
6. Անգիր սովորի՛ր բանաստեղծությունը, ձայնագրի՛ր արտասանությունդ և հրապարկի՛ր բլոգումդ:
