Սեպտեմբեր—Ի՞նչ է բնությունը-բնությունը մեզ շրջապատող՝ բույսերն են, կենդանիներն են, ծաղիկներն են, երկինքն է, թռչուներն են, ամպերն են, տերևներն են, ծառերն ու ժայռերն են, քարերն են , երկրի ներքին կառուցվածքը․ քարոլորտ-Երկրագունդն, ըստ ներքին կառուցվածքի, բաժանվում է երեք հիմնական մասերի։ Կենտրոնում միջուկն է, նրանից վերև՝ միջնապատյանը, ապա՝ երկրակեղևը:։

Հոկտեմբեր—ՋՐԻ ՇՐՋԱՊՏՈՒՅՏԸ ԵՎ ԴՐԱ ՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ ԲՆՈՒԹՅԱՆ ՄԵՋ-Ջուրը, Համաշխարհային օվկիանոսից գոլորշանալով, անցնում է մթնոլորտ, այնտեղից տեղումների ձևով թափվում ցամաքի վրա, որտե­ղից էլ՝ գետերի ու աղբյուրների միջոցով նորից վերադառնում օվկիանոս:, Ջրոլորտ–

Ջրոլորտը երկրի ջրերի ամբողջությունն է։ Օվկիանոսներն ու սառցադաշտերը, անձրևն ու ձյան փաթիլները, մառախուղը, երկրի մակերևույթի և ընդերքի ջրերը կազմում են ջրոլորտը։ Ջրոլորտի կարևոր բաղադրիչներն են ՝ համաշխարհային օվկիանոսը , մթնոլորտի ջուրն ու ջրային գոլորշիները, ցամաքի ջրերը։

, Գետեր–

Գետ է կոչվում քաղցրահամ ջրի բնականծը, որը հոսում է դեպի լիճ, ծով կամ օվկիանոս։ Որոշ դեպքերում գետը կարող է անցնել հողի մեջ կամ չորանալ, մինչև այլ ջրային օբյեկտի հասնելը։ Գետի սկսման վայրը կոչվում է ակունք, գետերը սկիզբ են առնում ՝ լճերից, սառցադաշտերից, կամ ստորգետնյա ջրերից։

Նոեմբեր—Աղբյուրներ, ստորերկյա ջրեր–Ստորերկրյա ջրեր: Երկրի ընդերքում գտնվող ջրերը կոչվում են ստո­րերկրյա ջրեր: Ստորերկրյա ջրերը գոյացել են Երկրի մակերևույթից անձրևաջրերի և հալոցքային ջրերի ներծծման և կուտակման հետևանքով^։

Ստորերկրյա ջրերը երկրակեղևում ըստ իրենց տեղադիրքի լինում են գրունտային և միջշերտային: Գրունտային ջրերը առաջին ջրամերժ շերտի վրա տեղադրված ջրերն են, իսկ միջշերտային ջրերը՝ երկու ջրամերժ շերտերի միջև կուտակված ջրերը:

, Հարթավայրեր , բլուրներ,լեռներ–

Մայրցամաքների մակերևույթը ամենուրեք նույն ձևը չունի: Այնտեղ եղած հարթ և ընդարձակ տարածություններն անվանում են հարթավայրեր: Հարթավայրերը լինում են տարբեր մեծության: Աշխարհում ամենաընդարձակը Ամազոնի հարթավայրն է, որը գտնվում Է Հարավային Ամերիկա մայրցամաքում:

Հարթավայրերում գետերը շատ դանդաղ են հոսում, գրեթե աննկատ, որովհետև նրանց թեքությունը փոքր Է:
Հարթավայրերում տեղ-տեղ հանդիպում են բարձրացած տեղամասեր, որոնք կոչվում են բլուրներ: Բլուրն ունի ստորոտ, լանջ և գագաթ: Լեռները նման են բլուրներին, բայց շատ ավելի բարձր են: Բարձր լեռների գագաթները երբեմն գտնվում են ամպերից Էլ վեր և հաճախ ծածկված են հավերժական ձյունով ու սառույցով:
Աշխարհի ամենաբարձր լեռը Ջոմոլունգման Է, որը հայտնի Է նաև Էվերեստ անունով: Այն գտնվում է Եվրասիա մայրցամաքում, և նրա գագաթը ծովի մակարդակից բարձր է 8848 մետրով:
Լեռները, ինչպես և բլուրները, ունեն ստորոտ, լանջ և գագաթ: Հարթավայրեր և լեռներ կան նաև օվկիանոսի հատակին:

Դեկտեմբեր—Երկրաշարժեր-Ստորգետնյա ցնցում, որ տեղի է ունենում երկրակեղևի որոշակի զանգվածում կուտակված էներգիայի կտրուկ լիցքաթափման արդյունքում։, Մթնոլորտի կազմը–

Մթնոլորտի կազմը —  Մթնոլորտը Երկիր մոլորակը շրջապատող օդային թաղանթն է: Մթնոլորտը մեր մոլորակի ամենավերին, ամենաթեթև և, միաժամանակ՝ ամենաշարժունակ ոլորտն է: Մթնոլորտը կազմված է տարբեր գազերից: Դրանցից գերակշռողը եր­կուսն են՝ ազոտը (մոտ 4/5 մաս) և թթվածինը (մոտ 1/5 մաս): Մթնոլորտի ստորին սահմանր հա­մարվում է Երկրի մակերևույթը, իսկ վերինը հասնում է մինչե 3000 կմ բարձրությունը: Առանձին գազերի մոլեկուլներ կարող են նաև անցնել այդ սահմանը։

, Հրաբուխ-Հրաբուխը երկրի խորքից մագմայական օջախներից երկրի մակերևույթ դուրս մղող լավան է։ Երբ երկրակեղևում շարժումներից ճեղքեր են առաջանում, մագման այդ ճեղքերից մղանցքով հաճախաղկի ժայթքում է վեր, սառչելով երկրի մակերևույթին կամ օվկիանոսների հատակին առաջացնում է լեռներ, որոնք կոչվում են հրաբուխներ։

Հրաբուխները լինում են 3 տեսակ՝ գործող, հանգած և քնած։ Գործող հրաբուխները մշտապես ժայթքում են։ Հանգած հրաբուխը չի գործում և չի պահպանում հրաբխին բնորոշ ձևը։ Քնած հրաբուխները չեն գործում, սակայն պահպանում են գործող հրաբխին բնորոշ իրենց տեսքը։ Քնած հրաբխի կառուցվածք ունեն նաև՝ Մասիսն ու Արգածը։

Հրաբուխներ առաջանում են նաև օվկիանոսի հատակին, որը կոչվում է ստորջրյան հրաբուխ։

Բնագիտական Հարցեր—Բնագիտական Հարցեր։

Ավ. Իսահակյան 

Զմրուխտյա գետակի վրա մի խեղճ ջրաղաց կար: 

Ջրաղացի դռան առջև, կանաչ ուռենու տակ, թիկն էր տվել ջրաղացպանը և չիբուխը գոհ ծխում. էր։ Կողքին նստել էր կինը, իսկ նրանց աչքերի առջև մի սիրուն մանուկ, նրանց երեխան, խաղ էր անում: 

Մեղմիկ սոսափում էր ուռենին, և ջրաղացն անուշ մտմտալով, ասես հին օրերից մի հին հեքիաթ էր պատմում: 

Ինչպես եղավ, մի օր այդ սիրուն մանուկը վազելով թիթեռնիկի հետևից, հեռացավ ջրաղացից, ընկավ մացառների մեջ, անցավ ձորակից ձորակ, կորցրեց ջրաղացի շավիղը ու գնաց, գնաց, հասավ մեծ ճանապարհին, նստեց եզերքին ու լաց եղավ: 

Անցավ մի քարավան. մի ուղևոր տեսավ լացող մանուկին, խղճաց, վեր առավ և իր հետ տարավ: 

Տարավ իր տունը, և որովհետև զավակ չուներ, որդեգրեց նրան: 

Մանուկը մեծացավ, դարձավ մի շնորհալի երիտասարդ: 

Ամենքը սիրում էին նրան և ուրախանում նրա վրա, բայց նա տխուր էր, միշտ տխուր: 

Երբ երեկոները մենակ նստում էր իրենց շքեղ պատշգամբում, որի շուրջը բացվում էր պարտեզը հովասուն ծառերով և կարկաչուն շատրվաններով՝ նրա հոգին սլանում էր մի ուրիշ վայր, որ հեռավոր երազի պես մեկ երևում էր, մեկ չքանում…Երևում էր մի խեղճ ջրաղաց զմրուխտյա գետակի վրա, որ օր ու գիշեր մանկության պես սիրուն մի հին հեքիաթ էր պատմում, տեսնում էր երկու հարազատ դեմքեր՝ նստած կանաչ ուռենու տակ. մեկը մտքի մեջ ընկած չիբուխ է ծխում, մյուսը արցունքոտ աչքերով նայում է հեռուն: 

–Ինչո՞ւ ես տխուր, իմ որդի, –ասում էր հարուստ հայրը նրան.-ի՞նչդ է պակաս, թե՞ սեր ունիս մի աղջկա, հայտնի՛ր, թե ինչ կա… 

Եվ խնջույք էր սարքել բարի հայրը որդուն ուրախացնելու համար. դահլիճները լուսավորված էին ջահերով. նազելի աղջիկները պատել էին երտասարդի շուրջը, ասում էին ու ծիծաղում: 

Եվ երիտասարդը մի օր զգույշ դուս ելավ դահլիճներից, անհայտացավ խավարի մեջ ու էլ չվերադարձավ: 

Նա գնաց, շրջեց, թափառեց շատ ու շատ տեղեր, հարցուփորձ արավ և մի օր վերջալույսի շողերի տակ տեսավ զմրուխտյա գետակի վրա մի խեղճ ջրաղաց: Տեսավ՝ ջրաղացին կռնակը տվել է մի հին խրճիթ, որի բուխարիկից մարմանդ ծուխ է ելնում: 

Մոտեցավ խրճիթին, կամացուկ նայեց լուսամուտից ներս. նստել էր մի ալևոր մարդ և մտախոհ չիբուխ էր ծխում. մի երերուն պառավ ցամաքած ձեռքերով սեղան էր փռում: 

Երբ նրանք հացի նստան, պառավը վերցրեց մի կտոր հաց ու ասավ. 

–Ա՛յս էլ որդուս բաժինը: 

–Ա՜յ կնիկ, այս քանի տարի է, միշտ էլ որդուս բաժինն ես պահում ու առավոտ անծանոթ անցորդներին տալիս… 

Հե՜յ, մեր որդին էլ չի գա: ա

-Ա՜յ մարդ, Աստված գիտե, մեր որդին հիմի ո՞ր պատի տակ կուչ է եկել. ուրիշի մոր ձեռքին է նայում, կարող է այն մոր տղան էլ հեռու տեղ է, ու ես նրան իմ որդու բաժինն եմ տալիս. ի՞նչ իմանաս, կարող է նա էլ իմ որդուն իրենի բաժինն է տալիս… 

Այդ միջոցին ներս ընկավ որդին, գրկեց մորն ու հորը, համբուրեց և լացեց: 

-Ա՜, ա՜ , մեր որդին,- բացականչեցին ծերունիները և գրկներն առան իրենց կորած, կարոտած որդուն և լաց եղան: 

Օջախի մեջ կարմիր կրակը ուրախ-ուրախ թևին է տալիս, պայծառ ու տաք ժպիտով լցնում է երջանիկ խրճիթը: 

Ջրաղացը անուշ-անուշ մտմտալով, մանուկ օրերից մի հեքիաթ է պատմում՝ մանկության պես սիրուն , մանկության պես ոսկի… 

Առաջադրանքներ 

1. Պատմվածքից դո՛ւրս գրիր համեմատությունները։ 
2. Ընդգծված բառերը փոխարինի՛ր հոմանիշներով։ 

Շավիղ—ճանապարհ, ուղի, արահետ, կածան

Պես—նման

Հարուստ—մեծահարուստ

Մանուկ—երեխա

Շքեղ—հիասքանչ

Չքանալ—անհետանալ

Վերջալույս—մայրամուտ

 Մարմանդ—դանդաղ,կամաց

 Ալևոր—ծեր

• Տրված արահայտությունները գրի՛ր մեկ բառով․թևին տալ, ներս ընկնել, լաց լինել, թիկն տալ։ 

Թևին Տալ—թռչել

Ներս ընկնել—մտնել

Լաց լինել—լալ

Թիկն տալ—հեմվել

• Տեքստից դուրս գրի՛ր  ուրիշի ուղղակի խոսք արտահայտող նախադասությունները։ 

-Ինչո՞ւ ես տխուր, իմ որդի, -ասում էր հարուստ հայրը նրան.-ի՞նչդ է պակաս, թե՞ սեր ունիս մի աղջկա, հայտնի՛ր, թե ինչ կա… 

-Ա՛յս էլ որդուս բաժինը: 

-Ա՜յ կնիկ, այս քանի տարի է, միշտ էլ որդուս բաժինն ես պահում ու առավոտ անծանոթ անցորդներին տալիս… 

Հե՜յ, մեր որդին էլ չի գա: ա

-Ա՜յ մարդ, Աստված գիտե, մեր որդին հիմի ո՞ր պատի տակ կուչ է եկել. ուրիշի մոր ձեռքին է նայում, կարող է այն մոր տղան էլ հեռու տեղ է, ու ես նրան իմ որդու բաժինն եմ տալիս. ի՞նչ իմանաս, կարող է նա էլ իմ որդուն իրենի բաժինն է տալիս… 

Այդ միջոցին ներս ընկավ որդին, գրկեց մորն ու հորը, համբուրեց և լացեց: 

-Ա՜, ա՜ , մեր որդին,- բացականչեցին ծերունիները և գրկներն առան իրենց կորած, կարոտած որդուն և լաց եղան: 

• Առանձնացնել բացականչական և հարցական նախադասությունները․ դիտարկի՛ր դրանց իմաստային տարբերությունները և կետադրությունը։ 

Բացականչակա— -Ա՜յ կնիկ, այս քանի տարի է, միշտ էլ որդուս բաժինն ես պահում ու առավոտ անծանոթ անցորդներին տալիս… 

Հե՜յ, մեր որդին էլ չի գա: ա

-Ա՜յ մարդ, Աստված գիտե, մեր որդին հիմի ո՞ր պատի տակ կուչ է եկել. ուրիշի մոր ձեռքին է նայում, կարող է այն մոր տղան էլ հեռու տեղ է, ու ես նրան իմ որդու բաժինն եմ տալիս.

-Ա՜, ա՜ , մեր որդին,- բացականչեցին ծերունիները և գրկներն առան իրենց կորած, կարոտած որդուն և լաց եղան: 

Հարցական—-Ինչո՞ւ ես տխուր, իմ որդի, -ասում էր հարուստ հայրը նրան.-ի՞նչդ է պակաս, թե՞ սեր ունիս մի աղջկա, հայտնի՛ր, թե ինչ կա… 

• Նկարագրի՛ր խրճիթը։ 

Օջախի մեջ կարմիր կրակը ուրախ-ուրախ թևին է տալիս, պայծառ ու տաք ժպիտով լցնում է երջանիկ խրճիթը: 

• Բնութագրի՛ր տղային։ 

 Սիրուն մանուկ էր․ մեծացավ, դարձավ մի շնորհալի երիտասարդ, ում բոլորը սիրում էին։

• Առանձնացրո՛ւ տղայի ծնողներին բնութագրող հատվածները։ 

Ջրաղացի դռան առջև, կանաչ ուռենու տակ, թիկն էր տվել ջրաղացպանը և չիբուխը գոհ ծխում. էր։ Կողքին նստել էր կինը, իսկ նրանց աչքերի առջև մի սիրուն մանուկ, նրանց երեխան, խաղ էր անում: 

Նստել էր մի ալևոր մարդ և մտախոհ չիբուխ էր ծխում. մի երերուն պառավ ցամաքած ձեռքերով սեղան էր փռում: 

Երբ նրանք հացի նստան, պառավը վերցրեց մի կտոր հաց ու ասավ. 

–Ա՛յս էլ որդուս բաժինը: 

–Ա՜յ կնիկ, այս քանի տարի է, միշտ էլ որդուս բաժինն ես պահում ու առավոտ անծանոթ անցորդներին տալիս… 

Հե՜յ, մեր որդին էլ չի գա: ա

-Ա՜յ մարդ, Աստված գիտե, մեր որդին հիմի ո՞ր պատի տակ կուչ է եկել. ուրիշի մոր ձեռքին է նայում, կարող է այն մոր տղան էլ հեռու տեղ է, ու ես նրան իմ որդու բաժինն եմ տալիս. ի՞նչ իմանաս, կարող է նա էլ իմ որդուն իրենի բաժինն է տալիս… 

• Պատմվածքի իմաստը արտահայտող ասացվածներ ընտրի՛ր։ 

1. Պատմվածքը համեմատի՛ր  Հ․ Թումանյանի «Ամենից լավ տունը» բանաստեղծության հետ։ 

1.Կար 10 նվեր։ Նվերների կեսը կարմիր էին, իսկ մյուս կեսը կանաչ։ Կարմիր նվերները 16 սմ․ էին իսկ կանաչ  նվերները 19 սմ․ էին։ Որքա՞ն սանտիմետրով է ավել կանաչ նվերները կարմիրից։
Լուծում․՝

19-16=3

Պատ․՝3 սմ․

2. Ես և քույրս զարդարեցինք Նոր Տարվա Տոնածառը։ Ես կախեցի նոր գնած 15 խաղալիք, իսկ քույրս 6-ով ավելի հին խաղալիք։ Որքա՞ն խաղալիք կախեցինք երկուսով միասին։

Լուծում․՝

1.15+6=21

2.15+21=36

Պատ․ 36 խաղալիք

Մթնոլորտի կազմը —  Մթնոլորտը Երկիր մոլորակը շրջապատող օդային թաղանթն է: Մթնոլորտը մեր մոլորակի ամենավերին, ամենաթեթև և, միաժամանակ՝ ամենաշարժունակ ոլորտն է:

Մթնոլորտը կազմված է տարբեր գազերից: Դրանցից գերակշռողը եր­կուսն են՝ ազոտը (մոտ 4/5 մաս) և թթվածինը (մոտ 1/5 մաս): Մթնոլորտը պարունակում է նաև չնչին քանակությամբ ածխաթթու գազ, օզոն, արգոն, ջրածին և այլ գազեր: Բացի գազերից՝ մթնոլորտում կան նաև ջրային գո­լորշիներ, սառցե բյուրեղներ, փոշի և ծուխ:

Մթնոլորտի կառուցվածքը:  Մթնոլորտի ստորին սահմանր հա­մարվում է Երկրի մակերևույթը, իսկ վերինը հասնում է մինչե 3000 կմ բարձրությունը: Առանձին գազերի մոլեկուլներ կարող են նաև անցնել այդ սահմանը։

Գազերի մոլեկուլները (ատոմները) Երկրից շատ հեռու երբեք չեն ցրվում-հեռանում, որովհետև վերջի­նիս ձգողական ուժի շնորհիվ մթնոլորտը մնում է Երկրի վրա և միասին պտտվում նրա շուրջը: Այս ուժի շնորհիվ է, որ մթնոլորտի խիտ շերտը և հիմնական զանգվածը գտնվում են Երկրի մակերևույթին մոտ: Ուստի ըստ բարձրության օդի խտությունը ե զանգվածը նվազում են: Դա է փաստում նաև այն, որ օվկիանոսի ափին 1 մ³ օդի զանգվածը 0°C-ում 1,3 կգ է, իսկ 40 կմ բարձրության վրա դառնում է ընդամենը 4 գրամ:

Բացի օդի խտությունից՝ ըստ բարձրության փոխվում են նաև օդի ջեր­մաստիճանը, գազերի բաղադրությունը, խոնավությունը և այլն: Հաշվի առ­նելով այդ փոփոխությունները՝ մթնոլորտում առանձնացնում են մի քանի շերտ:
Ըստ բարձրության՝ իրար են հաջորդում հետեյալ հիմնական շերտերր.

ներքնոլորտ,

վերնոլորտ

ար­տաքին ոլորտ

Ներքնոլորտը մթնոլորտի ամենաստորին և, միաժամանակ՝ ամենակարևոր շերտն է:

Ներքնոլորտի հաստությունր 8-10 կմ է։

Այստեղ է կենտրոնացած մթնոլորտի ամբողջ զանգ­վածի մոտ 4/5 մասր: Ներքնոլորտում են առաջանում ամպերր, անձրևը, ձյունր, կարկուտը, կայծակն ու ամպերը։

Վերնոլորտր տարածվում է ներքնոլորտից վեր՝ մինչև 50-55 կմ բարձրություններր: Այս­տեղ օդն ավելի նոսր է, ջրային գոլորշի­ների պարունակությունն աննշան է, իսկ ամպեր գրեթե չեն գոյանում:

Վերնոլորտում՝ մոտ 25-30 կմ բարձրությունների սահ­մանում, գտնվում է օզոնային շերտր: Այս շերտր կլանում է Արեգակից եկող, կյանքի համար վտանգավոր ուլտրամա­նուշակագույն ճառագայթներր:

Արտաքին ոլորտր մթնոլորտի ամենաբարձր ու ամե­նահաստ շերտն է: Այս շերտի վերին սահմանր հասնում է 2000-3000 կմ, այսինքն՝ մթնոլորտի վերին սահմանին:

Արտաքին ոլորտում մթնոլորտի խտությունն ամենա­փոքրն է, օդր անչափ նոսր է, ջրային գոլորշիներն ամբող­ջովին բացակայում են:

Հարցեր ե առաջադրանքներ

1. Ի՞նչ է մթնոլորտը, ի՞նչ գազերից է կազմված:

Մթնոլորտը Երկիր մոլորակը շրջապատող օդային թաղանթն է: Մթնոլորտը մեր մոլորակի ամենավերին, ամենաթեթև և, միաժամանակ՝ ամենաշարժունակ ոլորտն է:

Մթնոլորտը կազմված է տարբեր գազերից: Դրանցից գերակշռողը եր­կուսն են՝ ազոտը (մոտ 4/5 մաս) և թթվածինը (մոտ 1/5 մաս): Մթնոլորտը պարունակում է նաև չնչին քանակությամբ ածխաթթու գազ, օզոն, արգոն, ջրածին և այլ գազեր:

1. Ինչո՞ւ օդը չի ցրվում-հեռանում Երկրից:

Գազերի մոլեկուլները (ատոմները) Երկրից շատ հեռու երբեք չեն ցրվում-հեռանում, որովհետև վերջի­նիս ձգողական ուժի շնորհիվ մթնոլորտը մնում է Երկրի վրա և միասին պտտվում նրա շուրջը: Այս ուժի շնորհիվ է, որ մթնոլորտի խիտ շերտը և հիմնական զանգվածը գտնվում են Երկրի մակերևույթին մոտ:

1. Ո՞րն է մթնոլորտի վերին սահմանը:

Մթնոլորտի ստորին սահմանր հա­մարվում է Երկրի մակերևույթը, իսկ վերինը հասնում է մինչե 3000 կմ բարձրությունը: Առանձին գազերի մոլեկուլներ կարող են նաև անցնել այդ սահմանը։

1. Ըստ բարձրության՝ ի՞նչ շերտեր են առանձնացնում մթնոլորտում:

Ըստ բարձրության՝ իրար են հաջորդում հետեյալ հիմնական շերտերր.

ներքնոլորտ,

վերնոլորտ,

ար­տաքին ոլորտ:

1. Ինչո՞ւ է ներքնոլորտը համարվում մթնոլորտի ամենակարևոր շերտը:

Ներքնոլորտը մթնոլորտի ամենաստորին և, միաժամանակ՝ ամենակարևոր շերտն է:

Ներքնոլորտի հաստությունր 8-10 կմ է։

Այստեղ է կենտրոնացած մթնոլորտի ամբողջ զանգ­վածի մոտ 4/5 մասր: Ներքնոլորտում են առաջանում ամպերր, անձրևը, ձյունր, կարկուտը, կայծակն ու ամպերը։

Վայր՝ Հարավային դպրոց-պարտեզ

Ժամկետը՝  դեկտեմբեր

Մասնակիցներ՝ 

• Հյուսիսային դպրոցի 4-րդ դասարանի սովորողներ
• Հյուսիսային դպրոցի 5-րդ դասարանի սովորողներ

Նպատակը՝

• Բանավոր հաշվարկների կատարում
• Ոչ ստանդարտ խնդիրների լուծում
• Սովորողների կողմից հետաքրքիր մաթեմատիկական խաղերի ստեղծում
• Մեծացնել սերը և հետաքրքրությունը մաթեմատիկայի նկատմամբ
• Ստեղծագորածական մտքի և որոնողական կարողությունների զարգացում
• Թողարկման նյութ «Մաթեմատիկա ամսագրի» համար

Ընթացքը՝

Փորձի՛ր կռահել թաքնված թիվը․

Պատ․՝ 20

Պատ․՝56

Պատ․՝9

Պատ․` 70

Պատ․՝5

Պատ․՝16

Փորձիր ընկերներիդ կողմից առաջարկած մաթեմատիկական խաղը․

Այժմ դու փորձի՛ր կազմել խնդիրներ և ստեղծել Ամանորյա խաղ

Նոյեմբեր 2024

Чтобы сохранить изменения, войдите в аккаунт Google. Подробнее…

*Обязательный вопрос

Ազգանուն, անուն:*

Դանիել Վարդանյան

Նշի՛ր դասարանը:*

4-2

4-3

1. Տեղադրի՛ր բլոգիդ «Մայրենի լեզու» բաժնի հղումը:*

https://danielvardanyan.edublogs.org/category/%D5%B4%D5%A1%D5%B5%D6%80%D5%A5%D5%B6

2. Գործնական առաջադրանքների հղումները տեղադրիր:*

Է-ե ուղագրությունը
https://danielvardanyan.edublogs.org/2024/12/02/%d5%a7-%d5%a5/

Պարզ և բաղադրյալ բառեր
https://danielvardanyan.edublogs.org/2024/11/20/%D5%BA%D5%A1

Բառակազմություն
https://danielvardanyan.edublogs.org/2024/11/13/%d5%a2%d5%a1%d5%bc%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%a6%d5%b4%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6/

Հոմանիշ և հականիշ բառեր
https://danielvardanyan.edublogs.org/2024/11/07/%d5%b0%d5%b8%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d5%ab%d5%b7-%d6%87-%d5%b0%d5%a1%d5%af%d5%a1%d5%b6%d5%ab%d5%b7-%d5%a2%d5%a1%d5%bc%d5%a5%d6%80/

Բառ
https://danielvardanyan.edublogs.org/2024/11/07/%d5%a2%d5%a1%d5%bc/

Վանկ
https://danielvardanyan.edublogs.org/2024/10/07/%d5%be%d5%a1%d5%b6%d5%af/

Ձայնավոր հնչյուններ
https://danielvardanyan.edublogs.org/2024/09/26/%d5%b1%d5%a1%d5%b5%d5%b6%d5%a1%d5%be%d5%b8%d6%80-%d5%b0%d5%b6%d5%b9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%b6%d5%a5%d6%80/

Հայոց այբուբեն
https://danielvardanyan.edublogs.org/2024/09/16/%d5%b0%d5%a1%d5%b5%d5%b8%d6%81-%d5%a1%d5%b5%d5%a2%d5%b8%d6%82%d5%a2%d5%a5%d5%b6/#more-1220

Հնչյունաբանություն: Հնչյուն և տառ
https://danielvardanyan.edublogs.org/2024/09/09/%d5%b0%d5%b6%d5%b9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a1%d5%a2%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6-%d5%b0%d5%b6%d5%b9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6-%d6%87-%d5%bf%d5%a1%d5%bc-2/

3. Տեղադրի՛ր «Իմ դպրոցը» վերնագրով պատումիդ հղումը:*

https://danielvardanyan.edublogs.org/2024/11/11/%D5%AB%D5%B4-

4. Տեղադրի՛ր «Իմ սեբաստացի ուսուցիչը» վերնագրով պատումիդ հղումը:*

https://danielvardanyan.edublogs.org/2024/11/2

5. Տեղադրի՛ր քո կազմած սեբաստացիական բառարանի հղումը:*

https://danielvardanyan.edublogs.org/2024/11/21/%D5%BD%D5%A5%D5%A2

6. Տեղադրի՛ր հորինածդ աշնանային հեքիաթի հղումը:*

Ճամփորդ տերևի արկածները
https://danielvardanyan.edublogs.org/2024/11/27/%D5%B3%D5%A1%D5%B4

7. Թվարկի՛ր ու տեղադրի՛ր Համո Սահյանի այն բանաստեղծությունների հղումները, որոնք հրապարակել ես բլոգումդ ու կատարել ես առաջադրանքները:*

Համո Սահյան «Ամեն, ամեն ինչ ոսկեզօծվել է…»
https://danielvardanyan.edublogs.org/2024/10/30/%D5%B0%D5%A1%D5%B4

Համո Սահյան «Մայրամուտ»
https://danielvardanyan.edublogs.org/2024/11/14/%D5%B0%D5%A1%D5%B4

Համո Սահյան «Մշուշների շղարշի տակ»
https://danielvardanyan.edublogs.org/2024/11/0

8. Գրի՛ր պատրաստածդ տեսանյութերի, ձայնագրությունների վերնագրերը, տեղադրիր հղումները: Եթե այլ աշխատանք ես կատարել՝ գրի՛ր:*

Ամեն, ամեն ինչ ոսկեզօծվել է։
https://youtube.com/shorts/dHPkC3INIvY?si=VQFmafsOptuj8Ol0

Մշուշների շղարշի տակ։
https://youtube.com/shorts/NLT9i64ZuBA?si=Lb8LaBb9HfWZz_A7

9. Մասնակցե՞լ ես մայրենիի նոյեմբերյան ֆլեշմոբին:*

Այո

Ոչ

9. Եթե մասնակցել ես մայրենիի նոյեմբերյանն ֆլեշմոբին, ապա տեղադրի՛ր բլոգիդ հղումը:*

https://danielvardanyan.edublogs.org/2024/11

10. Մասնակցե՞լ ես սեբաստացիական ֆլեշմոբին:*

Այո

Ոչ

11. Գրի՛ր այն գրքի հեղինակի անունն ու վերնագիրը, որը հիմա կարդում ես:*

Ուրվականը որը չեր կարողանում քնել, Նատալկա Մալետիչ։

12. Գնահատի՛ր աշխատանքդ մայրենի լեզվի դասերին։*

Լավ չեմ աշխատել:

Լավ եմ աշխատել:

Կարող էի ավելի լավ աշխատել:

Գերազանց եմ աշխատել:

13. Գնահատի՛ր վարքդ մայրենի լեզվի դասերի ընթացքում:*

Կենտրոնացած եմ աշխատում և գրեթե միշտ լսում եմ ընկերներիս պատախանները և ուսուցչիս խոսքը։

Դանդաղ եմ աշխատում, բայց կարգապահ եմ և ուշադիր։

Դասերի ընթացքում անուշադիր եմ և ցրված։

Դասերի ընթացքում շատախոսում եմ, բայց հետո լրացնում եմ բացթողումներս։

Բացթողումներս չեմ լրացնում, կիսատ աշխատանքներս չեմ ավարտում:

14. Ի՞նչ դժվարություններ ես ունենում:*

Կենտրոնանալու։

15.  Ըստ սանդղակի գնահատի՛ր մայրենի լեզվի դասերի արդյունավետությունը։**

5

4

3

2

1

16.  Խնդրի՛ր ծնողներիցդ մեկին, որ գնահատի մայրենի լեզվի դաընթացի արդյունավետությունը։*

5

4

3

2

1

17.  Ի՞նչ առաջարկներ ունեք։*

Շատ գրքել հանձնարարեք կարդալ։

Отправить

Очистить форму

Կարդա Զահրատի «Կաղանդի ծառ մը» բանաստեղծությունը։ Կարդալիս օգտվիր բանաստեղծությունից հետո տրված բառարանից։

Զահրատ «Կաղանդի ծառ մը»

Կաղանդի ծառ մը շտկելու համար
Երկու բան պէտք է
—Նախ ծառ մը — յետոյ զարդեր ծառին վրայ

Կաղանդի ծառ մը շտկելու համար
Երեք բան պէտք է
— Ծառէն, զարդէն զատ
Հաւատքը գալիք աղուոր օրերու։

Կաղանդի ծառ մը շտկելու համար
Մէկ բան կը բաւէ —
—Ոչ ծառ, ոչ ալ զարդ —
Ատիկա խիճերն ադամանդ կարծող
Միամիտ հոգւոյս բարի խաբկանքն է։

Կաղանդի ծառ մը շտկելու համար
Արդէն պատրանքը լրիւ կը բաւէ։

— Բարի տարի ձեզ եւ բարի պատրանք։

Բառարան

Կաղանդ- Նոր տարի
շտկել-զարդարել
աղուոր- գեղեցիկ, լավ, քաղցր
ատիկա-այդ, դա
պատրանք-երազանք, տենչ
զատ-բացի

Անհրաժեշտության դեպքում օգտվիր Արևմտահայերեն-արևելահայերեն բառարանից։

Բլոգում պատասխանիր հետևյալ հարցերին։

1․ Ըստ բանաստեղծության ի՞նչ է անհրաժեշտ տոնածառը զարդարելու համար։

Ըստ բանաստեղծության տոնածառը զարդարելու համար պետք է ծառը, լույսեր, գնդիկներ, զարդեր և երազանքը։
2․ Պատմիր, թե դու ինչպե՞ս ես մասնակցում տոնածառը զարդարելուն։

Ուրախությամբ և հրաշքի սպասումներով։ Ոգևորությամբ մայրիկի և հայրիկի հետ։

Ավետիք Իսահակյան

Ժամանակով մի քաղաք է եղել՝ Նուկիմ անունով: Անունը կա, բայց տեղը մինչև հիմա հայտնի չէ: Այս քաղաքը ցուրտ է եղել՝ երկու ձմեռ, մի ամառ: Մի օր ժողովուրդը հարայ-հրոցով հավաքվում, ափ է առնում քաղաքի առաջավոր մարդկանց դռները.

-Էս քաղաքում էլ ապրել չի լինի, սառանք, ախպեր, սառանք: Ելեք պատգամ գնացեք թագավորի մոտ, գնացեք, թագավորին ասեք, թե որ երկու ամառ, մեկ ձմեռ չանի՝ մենք էս քաղաքում է՜լ մնացողը չենք:

– Ժողովրդի կամքը սուրբ է, – ասում են առաջնորդները, որ քաղաքի խելոքներն են լինում, խորհրդի են նստում և որոշում թագավորի մոտ գնալ խնդրելու և, թագավորի սիրտը շահելու համար էլ մի քսակ ոսկի նվեր են տանում ժողովրդի կողմից: Շինում են մի երկար նիզակ, նիզակի ծայրից կախում են քսակը և «թագավոր, որտեղ ես, գալիս ենք քեզ մոտ», ասում են քաղաքի առաջավորներն ու ճամփա ընկնում:

Մի ավանի միջով անցնելիս, տեսնում են խանութպանի մեկը կրակի բոցի պես մի բան է ծախում: Դրա տեսքը շատ է հրապուրում Նուկիմ քաղաքի պատգամավորներին:

– Էտ ի՞նչ ես ծախում, ախպեր, – հարցնում են նրանք:

– Տաքդեղ, – պատասխանում է խանութպանը:

Առաջին անգամն են տեսնում տաքդեղը, առաջին անգամն են լսում տաքդեղ անունը:

-Ուտելու բա՞ն է, – հարցնում են նրան:

– Ուտելու բան է, բա ո՜նց, – պատասխանում է խանութպանը:

– Որ էդպես է, մի կշեռք էդ ասածիցդ տուր:

Ավագ պատգամավորը տաքդեղից մի հատ կծում է, բերանը մրմռում է, աչքերը արցունքոտվում են, նետում է մյուսին, սա էլ մի կտոր կծում է, նետում է մյուսին: Էսպես մինչև վերջին պատգամավորը: Բերանները մրմռալով, աչքերը արցունքոտելով, `խանութպանին հայհոյելով՝ շարունակում են ճանապարհը: Մի ուրիշ ավանով անցնելիս տեսնում են խանութպանի առաջ սալաների վրա դարսված… չեն իմանում ինչ:

– Էդ ի՞նչ ես ծախում, ախպեր:

– Խաղող:

Առաջին անգամն են տեսնում խաղողը, առաջին անգամն են լսում խաղողի անունը:

– Ուտելու բա՞ն է,- հարցնում են նրանք:

– Էն էլ ո՜նց, – պատասխանում է խանութպանը:

– Դե, մի կշեռք տո՛ւր:

Վճարում են, առնում, ուտում, համը բերաններն է մնում: Շրթունքները լիզելով, խանութպանին օրհնելով` շարունակում են ճանապարհը:

Մի ուրիշ ավանով անցնելիս տեսնում են խանութպանի մոտ կտոր-կտոր ճերմակ բաներ:

– Էդ ի՞նչ ես ծախում:

– Շաքար:

Շաքա՞ր….Ո՛չ տեսել էին, ո՛չ լսել:

– Ուտելու բա՞ն է,- հարցնում են նրանք:

– Էն էլ ո՜նց:

– Դե, մի կշեռք տո՛ւր:

Վճարում են, առնում, կռթկռթալով ուտում, համը բերաններն է մնում:

Գնում են, գնում, գիշերը վրա է հասնում: Նիզակը տնկում են գետնի մեջ, քսակով ոսկին ամրացնում նիզակին, իրենք պառկում են շուրջը, միամիտ քնում: Գողը ինչպե՞ս կարող է բարձրանալ վերև, նիզակի ծայրից կախված քսակը առնել, իսկի խելքի մոտ բա՞ն է:

Հակառակի պես գիշերը մի ճամփորդ է անցնում էդ տեղերով, տեսնում է մի տնկած ձողի շուրջը մարդիկ անուշ քնել են: Վեր է նայում` ձողի ծայրից բան է կախված: Վար է բերում ձողը, բաց անում քսակը, մեջը՝ դեղին ոսկի: Ոսկին դատարկում է իր խուրջինի մեջ, փոխարենը քսակի մեջ խիճ ու ավազ է լցնում, ձողը նորից կանգնեցնում:

Առավոտը Նուկիմ քաղաքի խելոքները շարունակում են իրենց ճանապարհը: Հարցնելով հասնում են թագավորանիստ քաղաքը: Գնում են, թագավորի դռանը կանգնում: Դռնապանը իմաց է տալիս պալատականներին, սրանք էլ թագավորին, թե Նուկիմ քաղաքից պատգամավոր են եկել: Թագավորը հրամայում է ներս կանչել նրանց:

Պատգամավորները թագավորին գլուխ են տալիս և բարև բռնած կանգնում են: Ավագ պատգամավորը քսակը մոտեցնում է թագավորին և ասում.

– Թագավո՛րն ապրած կենա, մենք Նուկիմ քաղաքի ժողովրդի կողմից ենք եկել խնդրանքով: Էս մի քսակ ոսկին էլ ժողովրդի կողմից քեզ նվեր ենք բերել: Մեր քաղաքը շատ ցուրտ քաղաք է. երկու ձմեռ, մեկ ամառ: Թե որ երկու ամառ, մեկ ձմեռ չանես, էլ մեր քաղաքում մենք մնացողը չենք, լավ իմացած լինես:

Մյուս պատգամավորները գլխով հաստատում են նրա ասածը:

Թագավորի գանձապահը, որ վերցրել էր քսակը, թագավորի ականջին փսփսում է, թե ոսկու տեղ խիճ ու ավազ է:

Թագավորը մտածում է` սրանք նպատակո՞վ են ոսկու տեղ խիճ ու ավազ բերել, թե՞ միամիտ սրտով: Փորձելու համար հրամայում է` նրանց առաջ մի մատուցարան սև սալոր դնեն` սև բոլոճների հետ խառը: Պատգամավորները վրա են պրծնում. ավագ պատգամավորն ասում է.

– Տղե՛րք, առաջ ոտավորն ուտենք` չփախչեն, անոտը մեր ծառան է:

Թագավորը տեսնում է նրանց խելքի չափը և դառնալով նրանց` ասում է.

– Գնացե՛ք ձեր տները, մինչև տեղ հասնեք, մեկ էլ ամառը եկած կլինի:

– Թախտիդ հաստատ մնաս, – ասում են պատգամավորները և ուրախ-զվարթ վերադառնում են իրենց քաղաքը:

1. Բացատրի՛ր ընդգծված արտահայտությունները։

Ափ է առնում—վերձնում է

Վրա են պրծնում—առաջ է գալիս

Գլուխ են տալիս—խոնարhվում են

Վար է բերում—ներքև իջեցնել

խորհրդի են նստում—ժողով են անում

1. Տեքստից դո՛ւրս գրիր բարդ բառեր։

Խանութպան, գանձապահ, թագավորանիստ։

1. Բնութագրի՛ր Նուկիմ քաղաքի բնակիչներին։

Նրանք շան անխելք էին։

1. Հեքիաթից դո՛ւրս գրիր նուկիմցիներին բնորոշող հատվածները։

Ելեք պատգամ գնացեք թագավորի մոտ, գնացեք, թագավորին ասեք, թե որ երկու ամառ, մեկ ձմեռ չանի՝ մենք էս քաղաքում է՜լ մնացողը չենք:

– Ժողովրդի կամքը սուրբ է, – ասում են առաջնորդները, որ քաղաքի խելոքներն են լինում, խորհրդի են նստում և որոշում թագավորի մոտ գնալ խնդրելու և, թագավորի սիրտը շահելու համար էլ մի քսակ ոսկի նվեր են տանում ժողովրդի կողմից: Շինում են մի երկար նիզակ, նիզակի ծայրից կախում են քսակը և «թագավոր, որտեղ ես, գալիս ենք քեզ մոտ», ասում են քաղաքի առաջավորներն ու ճամփա ընկնում:

-Էս քաղաքում էլ ապրել չի լինի, սառանք, ախպեր, սառանք: Ելեք պատգամ գնացեք թագավորի մոտ, գնացեք, թագավորին ասեք, թե որ երկու ամառ, մեկ ձմեռ չանի՝ մենք էս քաղաքում է՜լ մնացողը չենք:

– Ժողովրդի կամքը սուրբ է, – ասում են առաջնորդները, որ քաղաքի խելոքներն են լինում, խորհրդի են նստում և որոշում թագավորի մոտ գնալ խնդրելու և, թագավորի սիրտը շահելու համար էլ մի քսակ ոսկի նվեր են տանում ժողովրդի կողմից: Շինում են մի երկար նիզակ, նիզակի ծայրից կախում են քսակը և «թագավոր, որտեղ ես, գալիս ենք քեզ մոտ», ասում են քաղաքի առաջավորներն ու ճամփա ընկնում:

Ավագ պատգամավորը տաքդեղից մի հատ կծում է, բերանը մրմռում է, աչքերը արցունքոտվում են, նետում է մյուսին, սա էլ մի կտոր կծում է, նետում է մյուսին: Էսպես մինչև վերջին պատգամավորը: Բերանները մրմռալով, աչքերը արցունքոտելով, խանութպանին հայհոյելով՝ շարունակում են ճանապարհը:

Գնում են, գնում, գիշերը վրա է հասնում: Նիզակը տնկում են գետնի մեջ, քսակով ոսկին ամրացնում նիզակին, իրենք պառկում են շուրջը, միամիտ քնում: Գողը ինչպե՞ս կարող է բարձրանալ վերև, նիզակի ծայրից կախված քսակը առնել, իսկի խելքի մոտ բա՞ն է:

Թե որ երկու ամառ, մեկ ձմեռ չանես, էլ մեր քաղաքում մենք մնացողը չենք, լավ իմացած լինես:

– Տղե՛րք, առաջ ոտավորն ուտենք` չփախչեն, անոտը մեր ծառան է:

1. Բնութագրի՛ր թագավորին։

Նա շատ խորամանկ էր, բայց և խելացի

1. Դո՛ւրս գրիր թագավորին բնորոշող հատվածը։

Թագավորը մտածում է` սրանք նպատակո՞վ են ոսկու տեղ խիճ ու ավազ բերել, թե՞ միամիտ սրտով: Փորձելու համար հրամայում է` նրանց առաջ մի մատուցարան սև սալոր դնեն` սև բոլոճների հետ խառը:

Թագավորը տեսնում է նրանց խելքի չափը և դառնալով նրանց` ասում է.

– Գնացե՛ք ձեր տները, մինչև տեղ հասնեք, մեկ էլ ամառը եկած կլինի:

1. Մանրամասն նկարագրի՛ր Նուկիմ քաղաքը։ Ինչպիսի՞ն կլինի նրանց շուկան, դպրոցը, տները, փողոցները։ Շուկայում ինչե՞ր են վաճառում և այլն․․․

Ժամանակով մի քաղաք է եղել՝ Նուկիմ անունով: Անունը կա, բայց տեղը մինչև հիմա հայտնի չէ: Այս քաղաքը ցուրտ է եղել՝ երկու ձմեռ, մի ամառ:

Նրանց շուկան պիտի որ լինի շատ ախկատիկ իսկ դպրոցները շատ անգրագետ իսկ տներն ու փողոցներն շատ մռայլ և ցուրտ։

1. Խորհո՛ւրդ տուր նուկիմցիներին։

Մի քիչ խելացի լինեն և վերջիվեջո շնորհակալ լինեն իրենց ունեցած քաղաքի համար

1. Ի՞նչ է սովորեցնում այս հեքիաթը։

Սովորեցնում է որ պիտի իմանաս թե երկրի ղեկավարի հետ ինչպես պետք է խոսել։

1. Հեքիաթը ինչպե՞ս կվերնագրես։

Նուկիմ քաղաքի անխելքները։

Դասարանական և տնային առաջադրանքներ

Հաշվի՛ր արտահայտության արժեքը

32406-2235:5=31959

1
	2	2	3	5	5
	2	0			4	4	7						2
		2	3											3	2	4	0	6
		2	0										–			4	4	7
			3	5										3	1	9	5	9
			3	5
				0

30184-7025:5+9683=38462

	1
		7	0	2	5	5
		5				1	4	0	5
		2	0												2	3	0	1	8	4
		2	0											+			1	4	0	5
				2	5											2	8	7	7	9
				2	5
					0
								3
									2	8	7	7	9
								+		9	6	8	3
									3	8	4	6	2

42588:7-205×6+960:3=5174

			1
				4	2	5	8	8		7					3
				4	2					6	0	8	4			9	6	0		3
						5	8									9				3	2	0
						5	6										6
							2	8									6
							2	8									0
								0
			2												4
				2	0	5									–	6	0	8	4
			x			6										1	2	3	0
			1	2	3	0										4	8	5	4
									5
										4	8	5	4
											3	2	0
										5	1	7	4

2539+274x7=4457

			1
				2	7	4								2
						7									2	5	3	9
			1	9	1	8									1	9	1	8
															4	4	5	7

25300-7000:8+3494=

		1
			7	0	0	0		8					2
			6	4				8	7	5				2	5	3	0	0
				6	0											8	7	5
				5	6									2	4	4	2	5
					4	0
					4	0
						0
						3
							2	4	4	2	5
								3	4	9	4
							2	7	9	1	9

4078×7-204:6+777:3=28771

		1														2
			4	0	7	8											2	0	4		6
						7											1	8			3	4
		2	8	5	4	6												2	4
																		2	4
																			0
											4
	3											2	8	5	4	6
		7	7	7		3									3	4
		6				2	5	9				2	8	5	1	2
		1	7
		1	5						5
			2	7						2	8	5	1	2
			2	7								2	5	9
				0						2	8	7	7	1