Վահան Տերյանը (Տեր-Գրիգորյան) ծնվել է 1885 թվականի փետրվարի 9-ին Ջավախքի Գանձա գյուղում ( այժմ գտնվում է Վրաստանի տարածքում):
Տերյանի նախնիներին կոչել են նալբանդենք, որովհետև ընտանիքի անդամները եղել են ձիու պայտ խփողներ և անասնաբույժներ։
Տերյանի պապը հյուրասեր անձնավորություն էր, գյուղի տանուտերը։
Հայրը՝ Սուքիասը, կրթվելու մեծ ձգտում ուներ։ Չբավարարվելով ստացած կրթությամբ և հոր կամքին հակառակ գնալով՝ նա փորձում է ոտքով Փարիզ հասնել՝ կրթություն ստանալու համար, բայց չի հաջողվում։
Վերադառնում է գյուղ, դառնում գյուղի քահանան։ Շարունակում է ինքնակրթությամբ զբաղվել ողջ կյանքում։ Բնագրով կարդում էր Տոլստոյի ստեղծագործությունները, իսկ 60-ն անց տարիքում փորձում էր ֆրանսերեն սովորել։
Տերյանի հայրը
Տերյանի մայրը
Մայրը՝ Յուղաբերը, քնքուշ, զգայուն կին էր, ուներ հումորի սուր զգացում։
Նրան է նվիրված Տերյանի «Կարծես թե դարձել եմ ես տուն․․․» բանաստեղծությունը, որտեղ հուշի կախարդանքով բանաստեղծը վերապրում է մանուկ օրերի անհոգության, ապահովության զգացողությունը․
Կարծես թե դարձել եմ ես տուն,
Բոլորն առաջվանն է կրկին.
Նորից դու հին տեղը նստում, Շարժում ես իլիկը մեր հին. Մանում ու հեքիաթ ես ասում, Մանում ես անվերջ ու արագ. Սիրում եմ պարզկա քո լեզուն, Ձեռներդ մաշված ու բարակ։
Վահանը ընտանիքի 12-րդ զավակն էր։ Նրանցից 4-ին ծնողները կորցրել էին։ Ողջ մնացածները 4 տղա էին և 4 աղջիկ։
Վահանին հայրը երբեմն Գայլ Վահան էր ասում ու պատմում էր Գայլ Վահանի պատմությունը։ Նա փորձում է որդուն տիրացու դարձնել, բայց Վահանը կարևոր պահերին ծիծաղում էր ու ոչինչ չէր ստացվում։
Տերյանը նախնական կրթություն է ստանում Գանձայում, Ախալքալաքում, Թիֆլիսում։
14 տարեկանից Վահանը Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանի աշակերտ էր։ Սկզբում ամաչկոտ էր, մարդախույս, հետո ավելի շփվող ու նախաձեռնող է դառնում։ 17 տարեկանում մի քանի ընկերների հետ սկսում է թերթ հրատարակել՝ դառնալով խմբագիրը։ Սկզբում հանդես էր գալիս Շվին կեղծանունով։
Այդ շրջանից Տերյանը նետվում է նաև հանրային կյանքի հորձանուտը։ 1905-ին ապստամբություն է կազմակերպում հունարենի ու մաթեմատիկայի ուսուցիչների դեմ, որոնք ծաղրում էին ուսանողներին։ Մեկ տարի անց ձերբակալվում է՝ Ալեքսանդր Մյասնիկյանին (Խորհրդային Հայաստանի ապագա ղեկավարը) ապաստան տալու համար։ 13 օրից ազատ է արձակվում։
Արա Բեքարյան «Վահան Տերյան»
Այս շրջանում Թիֆլիսում հանդիպում է Ավ․ Իսահակյանի հետ։ Ընկերոջ խորհրդով Տերյանը ցույց է տալիս «Նյուրա» խորագրի ներքո գրված իր մի քանի բանաստեղծությունները։ Իսահակյանը չի հավանում․ «Վահանն իրեն դեռ չէր գտել․ հրաշքը տեղի չէր ունեցել․․․»։
Երկու տարի անց՝ 1908-ին, լույս է տեսնում Տերյանի «Մթնշաղի անուրջներ» ժողովածուն։ Հովհ․ Թումանյանը կարդում է Տերյանի բանաստեղծություններն ու ասում․ «Ես ուրախությամբ ողջունում եմ Ձեր մուտքը գրական ասպարեզ։ Բարով եկաք։ Դուք ավելի լավ եք սկսում, քան մենք»։
Ոգևորող էրնաև Իսահակյանի արձագանքը․ «Կեցցես, Վանիկ ջան, հրաշալի բաներ են, բյուրեղացած զգացումներ՝ անթերի ձևերի մեջ»։
«Երկու տարվա ընթացքում հրաշքը կատարվեց,- գրում է Իսահակյանը, – Վահանը գտավ իրեն ու արվեստի գաղտնիքը։ Վահանի հայտնությամբ մեր քնարերգության նոր էջ բացվեց»։
«Մթնշաղի անուրջների» լույս տեսնելուց հետո Տերյանը միանգամից հայտնի բանաստեղծ է դառնում։ Ստեփան Զորյանը պատմում է․ «Սկսվել էր պարզապես տերյանական շրջան, Տերյանի էպոխա։ Օդը լիքն էր Տերյանով․ երիտասարդության խոսակցության նյութն ամեն տեղ նրա բանաստեղծություններն էին, իսկ ընկերների ու սիրահարների սրտագին նվերը միմյանց՝ «Մթնշաղի անուրջները»»։
Վահան Տերյանը ուսումը շարունակում է Մոսկվայի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետում, հետո՝ Պետերբուրգի համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետում, դառնում է անվանի գիտնական Նիկողայոս Մառի ուսանողը։ Սովորում է արաբերեն, պարսկերեն, վրացերեն (ռուսերենին տիրապետում էր մայրենիի պես)։
Ակտիվ մասնակցում է գրական կյանքին։ Ընկերների հետ գրական ժողովածու է հրատարակում, հրատարակչական ընկերություն հիմնում, մասնակցում է Վալերի Բրյուսովի կազմած «Հայ պոեզիան» անթոլոգիայի (տարբեր հեղինակների լավագույն ստեղծագործությունների ժողովածու) և Մաքսիմ Գորկու խմբագրած «Հայ գրականության ժողովածուի» պատրաստմանը։Հայերենից ռուսերեն է թարգմանում Գ․ Սունդուկյանի «Պեպոն», Րաֆֆու «Կայծեր»-ի առաջին հատորը, Շիրվանզադեի «Չար ոգին»։
Գրում է «Հայ գրականության գալիք օրը», «Հոգևոր Հայաստան» և այլ հոդվածներ, որոնցով գրականության, հայրենիքի ընկալման նոր չափանիշներ է սահմանում։
Բանաստեղծը ակտիվ էր նաև քաղաքական դաշտում, համոզված էր, որ մտավորականը պետք է կողքից չնայի հանրային կարևոր իրադարձություններին, այլ դրանք կերտողը լինի։
Արժե իմանալ
1917 թ․ Ռուսաստանում հեղափոխություն տեղի ունեցավ, իշխանության եկան բոլշևիկները, որոնք աստիճանաբար իրենց ազդեցության դաշտը ընդլայնեցին և ստեղծեցին Խորհրդային մեծ պետությունը։
Զուգահեռ շարունակվում էր Առաջին համաշխարհային պատերազմը երկու մեծ խմբավորումների՝ Ռուսաստանի, Մեծ Բրիտանիայի ու նրանց դաշնակից պետությունների (Անտանտ) և Գերմանիայի, Թուրքիայի ու մյուս դաշնակիցների միջև։ Ռուսական հեղափոխությունից հետո ռազմաճակատում կտրուկ փոխվեց իրավիճակը։ Բոլշևիկները Բրեստ-Լիտովսկում պարտվողական պայմանագիր կնքեցին՝ հրաժարվելով գրավված տարածքներից։ Արևմտյան Հայաստանից ռուսական զորքերը դուրս բերվեցին՝ պատերազմին ակտիվ մասնակցած հայ ժողովրդին թողնելով մենակ թուրքական վտանգի դեմ։
Այս իրադարձությունների ժամանակ Վահան Տերյանը բոլշևիկյան կառավարության անդամ էր։ Նա նախարարական բարձր պաշտոն էր զբաղեցնում և մեծ ջանքեր էր թափում, որ դեպքերը այլ հունով ընթանան։ Պետրոգրադում նրա և Լենինի աշխատասենյակները կողք կողքի էին։
Էդուարդ Աբաջյան «Վահան Տերյան»
Տերյանը փորձում է լուծել Արևմտյան Հայաստանի խնդիրը, պնդում է, որ ռուսական զորքը Արևմտյան Հայաստանից դուրս չբերեն, բայց հերթական անգամ խաբվում է։
Խիզախ գործիչը այդ սարսափի մթնոլորտում համարձակվում է գնդակահարումից փրկել հայ մտավորականների, 6 միլիոն ռուբլի է տրամադրում Աստրախանի հայ գաղթականներին այն դեպքում, երբ այդ գումարը նախատեսված էր Հյուսիսային Կովկասում բոլշևիզմ կառուցելու համար։
Այս քայլերի համար նա կյանքով կարող էր հատուցել։
1919 թ․ Տերյանը թողնում է պաշտոնը։ Նրա նկատմամբ հալածանքներ են սկսվում։ Ուշագրավ է այն փաստը, որ արդեն թոքախտով ծանր հիվանդ բանաստեղծին ռազմաճակատ ուղարկելու հրաման են ստորագրում։
Վահան Տերյանը երկու անգամ է ամուսնացել։ Նրա առաջին կինը Սուսաննան էր, որը, ինչպես պարզվում է, հիվանդ էր թոքախտով և վարակում է նաև ամուսնուն (Տերյանի անձնական կյանքի մասին ավելի մանրամասն կարդա «Հետաքրքիր պատմություններ» բաժնում)։ Նրանք երկու երեխա են ունենում, երկուսն էլ, ցավոք, մահանում են։
Տերյանը ունի բանաստեղծությունների հուզիչ շարք՝ «Իմ բալիկին» խորագրով․
․․․Երեսդ մաքո՜ւր, բարա՜կ, լուսաշո՜ղ-
Ես արդեն երբեք չեմ մոռանալու…
Արժե իմանալ
Տերյանի ապրած ժամանակաշրջանում թոքախտը (տուբերկուլոզ) անբուժելի հիվանդություն էր։ 1928-ին՝ Տերյանի մահից 8 տարի հետո, հայտնաբերեցին պինիցիլինը՝ առաջին հակաբիոտիկը, որը հնարավորություն տվեց բուժելու այդ և բազմաթիվ այլ վարակիչ հիվանդություններ։
Թոքախտից են մահացել նաև Պետրոս Դուրյանը, Միսաք Մեծարենցը։
Տերյանն ու Սուսաննան
Անահիտ Տերյանը
Տերյանի երկրորդ կինը Անահիտն էր։ 18-ամյա այս աղջիկը ամուսնանում է իրենից 14 տարով մեծ ու թոքախտով հիվանդ Տերյանի հետ՝ նրան օգնելու, փրկելու հաստատակամությամբ։
1919 թ․ Անահիտը հղի վիճակում ուղեկցում է Տերյանին դեպի Օրենբուրգ տանող մահվան ճանապարհով։ Թե ինչու էր բանաստեղծը առողջական ծանր վիճակում գնում այդ ճանապարհով, որտեղ երկաթուղին չէր աշխատում, ճանապարհ չկար, բազմաթիվ ենթադրությունների տեղիք է տալիս։ Երկար տարիներ ընդունված կարծիք էր նրա կարևոր հանձնարարություն ունենալը, սակայն վերջին տարիների բացահայտումները խոսում են ավելի շատ այն մասին, որ Տերյանը, այդ ճամփորդությունը նախաձեռնելով, փորձում էր դուրս պրծնել թշնամական միջավայրից։
1920 թ․ հունվարի 7-ին Օրենբուրգում Տերյանը մահանում է։ Նրա և Անահիտի դուստրը՝ Նվարդ Տերյանը, ծնվում է հոր մահից հետո։
Ինձ թաղեք, երբ տխուր մթնշաղն է իջնում, Երբ լռում են օրվա աղմուկները զվարթ, Երբ շողերն են մեռնում, ծաղիկները — ննջում, Երբ մթնում կորչում են լեռ ու արտ․․․
1. Թվարկե՛ք հայոց արքայատոհմերը, նշե՛ք մի քանի հզոր արքաների անուններ։ Արծրունիներ, Արշակունիներ, Արտաշեսյաններ, Բագրատունիներ, Երվանդունիներ, Լուսինյաններ, Կյուրիկյաններ, Հայկազունիներ, Հեթումյաններ, Սյունիներ։
Տիգրան Մեծ, Պապ թագավոր, Արշակ I։ 2. Ներկայիս Հայաստանում ի՞նչ բնակավայրեր, կառույցներ, շինություններ են կապված հայոց արքայատոհմերի և արքաների անվան հետ։
Արտաշատի հին քաղաք, Զվարթնոց տաճար, Տիգրանակերտ, Էրեբունի բերդ:
3. Ի՞նչ դեր են կատարել Արտաշես I-ը և Տիգրան Մեծը մեր ժողովրդի կյանքում:
Արտաշես I-ը և Տիգրան Մեծը հայոց պատմության ամենահզոր արքաներից են, որոնք հիմք դրեցին Արտաշեսյանների հարստության հզորացմանը: Արտաշես I-ը (մ.թ.ա. 189-160) վերամիավորեց հայկական հողերը, իրականացրեց կարևոր բարեփոխումներ (հողային, ռազմական) և կառուցեց Արտաշատ մայրաքաղաքը՝ ապահովելով տնտեսական ու քաղաքական անկախություն: Տիգրան Մեծը (մ.թ.ա. 95-55) Հայաստանը վերածեց Առաջավոր Ասիայի հզորագույն աշխարհակալ տերության՝ իրականացնելով մեծածավալ նվաճումներ
4. Ի՞նչ նշանավոր իրադարձություններ են տեղի ունեցել Հայոց երկրում Արշակունյաց և Բագրատունյաց արքայատոհմերի գահակալության օրոք։
Արշակունյաց (I-IV դդ.) և Բագրատունյաց (IX-XI դդ.) արքայատոհմերի ժամանակաշրջանը հայոց պատմության ամենանշանավոր հանգրվաններն են՝ նշանավորված քրիստոնեության ընդունմամբ, գրերի գյուտով, մշակութային վերելքով (Անիի կառուցում) և պետականության վերականգնմամբ, սակայն նաև ուղեկցվել են Բյուզանդիայի ու Պարսկաստանի դեմ մղված ծանր պատերազմներով։
5. Կիլիկյան Հայաստանի պատմության ի՞նչ հետաքրքրական իրադարձություններ և կյանքի առանձնահատուկ կողմեր կարող եք ներկայացնել։
Հայոց հզոր արքա Տիգրան Մեծի օրոք Կիլիկիան նրա պետության մի մասն էր։ Այն ժամանակ Կիլիկիայում բազմաթիվ հայեր բնակվեցին։ Կիլիկիայի հայոց պետությունը թագավորություն դարձավ Լևոն II-ի օրոք, որը պատմության մեջ հայտնի է նաև Լևոն Մեծագործ անունով։ Խոհեմ և հեռատես քաղաքականության շնորհիվ Լևոն II-ը կարողացավ բարիդրացիական հարաբերություններ հաստատել ինչպես Բյուզանդական կայսրության, այնպես էլ շրջակա պետությունների հետ։ Թագավորության մայրաքաղաքը Սիսն էր: Կիլիկիայի հայոց թագավորության պետական լեզուն հայերենն էր։ Կիլիկիայի հայերը միաժամանակ հաղորդակցվում էին նաև ֆրանսերեն, հունարեն և այլ լեզուներով։
6. Ի՞նչ գիտեք Հայաստանի երեք հանրապետությունների մասին:
Առաջին հանրապետությունը դա Հին հայաստանն է թագավորների օրոք։ Երկրորդ հանրապետությունն է դա 1920 թվականի դեկտեմբերի 2-ից Խորհրդային հայաստանն է ԽՍՄՀ-ի կազմում։ Երրորդ հանրապետոթյունը դա Անկախ հայաստանն է սկսված 1991 թիվ սեպտեմբերի 21-ից։
Իրավիճակային թարգմանություն «Խանութում» (At the shop)
Բարև ձեզ, կարո՞ղ եմ օգնել։
Այո, ես կցանկանայի գնել մի բոքոն հաց (a loaf of bread) և մեկ շիշ կաթ։
Ահա այն։
Ի՞նչ արժե։
Դա արժե 1000 դրամ։
Կարո՞ղ եմ քարտով վճարել/ by card/
Այո, իհարկե, շնորհակալություն գնումների համար։
Hello, can I help you? Yes, I would like to buy a loaf of bread and one bottle of milk. Here it is. What is it worth? It’s thousand drams. Can I pay by credit card? Yes, of course, thank you for your purchase.
Պատասխանիր ուսումնական ճամփորդության մասին (Educational Trip) հարցերի։
Option 1
How often do you go on a trip?
Often.
Where did you last go on a trip?
Honeysuckle.
Where did you stay?
We don’t stay in ther we go to home.
What did you take with you?
Lunch and bottle of water.
Wհo was the teacher in charge? Ո՞վ էր պատասխանատու ուսուցիչը:
One day, a traveller was passing through a desert. After walking for a few miles, he felt tired, hungry and thirsty. “How I wish I could rest for a while under a tree!” he thought.
Suddenly, he saw a tree in front of him! He was surprised as he was in a desert, and just a few seconds ago there was no trace of even a bush. But, at the same time, he felt glad that he had a place to rest for a while. As the traveller sat under the tree, he thought, “How I wish I had water to drink!”
Just then he found a tumbler full of cold water kept on a stone in front of him. “Ah!” said the surprised traveller, and guzzled the water.
After a few minutes, the traveller thought, “How I wish I had something to eat!” In an instant, a variety of delicious food appeared before him. The traveller ate as much as he could.
All that food made him wish for a bed and he got one too! Stretching himself comfortably off the soft mattress, the traveller thought,” I wish I had someone to massage my feet.”
Instantly, a young woman appeared and started massaging his feet and legs. Tired as he was, the traveller soon fell fast asleep. Actually, he was under the shade of ‘Kalpa Vriksha’, a magical tree. Whoever was under it could have whatever he wished for!
After a long nap when the traveller woke up, he saw the woman still sitting beside his feet. Now the traveller began to think,” I am sure this is a magical part of the desert. Otherwise, how can things appear out of nowhere?” He wondered,” Could there be a demon around too?”
Suddenly, a demon appeared. The traveller was filled with fear! “A… A… Are you going to eat me up?” he asked the demon. “Yes! Get ready!” replied the demon, pouncing on the traveller. The frightened traveller took to his heels and ran away, thinking, “How I wish this demon disappears!”
Suddenly, when he turned around, there was no demon. “What is all this?” thought the traveller, puzzled. “Was this all a dream? I must be careful of what I think!” thought the traveller and went on his way.
Անծանոթ բառեր
passing through֊ անցնել/ով/
desert-անապատ
bush -թուփ
tumbler- շրջվել, նկատել
guzzle-ագահությամբ ուտել, լակել
In an instant- մի ակնթարթում
Stretch -ձգվել
Instantly-անմիջապես
shade-ստվեր
nap-նիրհ
Otherwise -հակառակ դեպքում, այլապես
disappear-անհետանալ
Almighty-ամենակարող
grant- նվեր
English
Was – be thought – think felt – feel saw – see found – find sat – sit had – have ate – eat got – get fell – fall woke – wake began – begin went – go
Так называют Масленицу в Армении. В старину на Барекендан готовили обильную пищу, организовывались ярмарки и народные гуляния, в которых участвовали взрослые и дети, проводили увеселительные мероприятия, а бедняки пользовались благами общественного стола. В день Барекендана люди ходят в гости друг к другу или всей семьёй собираются у одного стола и празднуют. Главным блюдом этого праздника является плов с изюмом и маслом. В воскресную ночь после Масленицы ели на ужин мацун и катнов.
В субботу перед Истинной Масленицей завеса алтаря закрывается на весь период Великого поста и открывается только в день Воскресения Христова. В день Масленицы литургия совершается за закрытой завесой. Празднуется всегда в воскресенье и заканчивается в тот же день вечером.
Согласно армянской церковной традиции, Масленица является воспоминанием человеческого счастья, которым наслаждались в своё время Адам и Ева в раю. Человеку, согласно ей же, можно было вкусить все плоды за исключением плода с дерева знания, который символизирует пост идущий за масленицей. Масленица является выражением добродетелей. В этот день люди выходят из траура и начинают радоваться, забывают о страданиях и находят утешение.
Оба праздники радостные. Во время Масленица кушают блины, а во время Барекендан кушают плов. Во время Масленица жгают куклу а о время Барекендан нету таково.
